🔆ઉદયન ઠક્કર ~ મથુરાદાસ જેરામ🔆

મથુરાદાસ જેરામ નામનો એક શખ્સ (ઉંમર વર્ષ ત્રેપન)
સંખ્યાબંધ લોકોની આંખ સામે
ધોળે દહાડે
ઈસ્પિતાલ જેવા જાહેર સ્થળે
મરવાનું અંગત કાર્ય કરી ગયો
એને આજે વરસો થયાં.

હવે સમય પાકી ગયો છે કે
હું એને અંજલી આપું;
એની કરુણભવ્ય ગાથા રચું;
જેથી કેટલાક વધુ માણસો જાણે
કે મથુરાદાસ કોણ હતો, કેવું જીવ્યો.
ભડનો દીકરો હતો એ,
તડ ને ફડ હતો એ,
મને એકંદરે ગમતો.

શરૂઆતરૂપે હું કહી શકું કે
મથુરાદાસને ધરતીનો લગાવ હતો.
એ વિધવિધ સુંદર ફૂલોને રોપતો, ઉછેરતો,
મન મૂકીને ખડખડ હસતો,
તક મળ્યે બહારગામ જઈ
રોજના વીસ-તીસ માઈલ પેદલ રખડી નાખતો,
ઝનૂની ઘોડાઓ પલાણતો,
અને ઉનાળાની રાત્રિએ ધાબા પર જઈ
તારાઓની નિકટમાં સૂઈ જતો.

(ના, ના, આ કંઈ જોઈએ એટલી ભવ્ય વાત ન થઈ શકી
જુઓને, થોરો નામનો એક ફિલસૂફ શહેર મૂકી દઈ
છેક કોઈ એકાંત સરોવર-તીરે વસતો.
એના કુદરતપ્રેમ સામે આપણો મથુરાદાસ
તો બિચારો ફિક્કો ફિક્કો પડી જશે.)

પણ હા, મથુરાદાસ વેપારી બળુકો, હોં.
ત્રીસ વરસ સુધી રોજ દરરોજના દહ-દહ કલાક
પોતાની પેઢી ઉપર રચ્યોપચ્યો’રે.
દેશ-દેશાવરની મુસાફરી,
પછાત વસ્તારમાં ફેકટરી નાખવી,
ત્યાં રેતીવાળા રોટલા ખાઈને પડી રે’વું.
કોરટ-વકીલો, મંદી-તેજી, અળસી-એરંડૉ,
ફિકર ફિકર, પ્રમાણિકતા, ઝઘડા, મહત્વાકાંક્ષા.
બધે અજવાળું વિખેરાતું હતું, જાણે.
– મથુરાદાસનું કોડિયું બબ્બે વાટે બળતું જતું હતું.

(તમે કદાચ ઈમ્પ્રેસ નહિ થાઓ.
કદાચ તમારી ઓફિસનો બોસ
સાવ સામાન્ય ગુમાસ્તામાંથી
આજે કરોડોના વેપાર સુધી પહોંચ્યો હોય.
તમે કહેશો કે યાર, સફળતા તો એને કહેવાય.
મથુરાદાસનું તો જાણે… સમજ્યા.)

જોકે મારે ઉમેરવું જોઈએ કે
પાછલાં વરસોમાં મથુરાદાસ સામે
અસહકારનું આંદોલન ઉપાડ્યું હતું
એના શરીરે.
તેનાં એક પછી એક અંગ ખોટાં પડતાં જતાં હતાં.
વગડાઉં કાગડાનો પગ તૂટી જાય,
પછી તે ન તો વનમાં સ્વચ્છન્દાચાર કરી શકે,
ન તો પિંજરે બેસીને લોકોનું મનોરંજન,
એવી કપરી સ્થિતિ એની થઈ હતી.
પણ લાચારીને એણે મુદ્દલ ન સ્વીકારી, મુસ્તાક રહયો.
આ મોત સાથેનો પ્રવાસ હતો,
અને હંમેશા તેણે એ સહપ્રવાસીની
ઠેકડી ઉડાવી.

(માળું આયે તમને નહિ જામે.
કેટકેટલી ફિલ્મો તમે જોઈ નાંખી છે
જેમાં અસાધ્ય કેન્સરથી ગ્રસ્ત હીરો
હસતો-હસાવતો મોતને ભેટતો હોય છે.
ના, હવે આ ફોર્મ્યુલા તમને નહિ ચાલે.)

તો માફ કરજે ભાઈ મથુરાદાસ જેરામ,
હું તારે માટે કોઈ કીર્તિસ્મારક રચી શકતો નથી.
વાતચીત કે વર્ણનોથી હું એક્કેય
વાઙમયમંદિર ચણી શકતો નથી,
કે જેમા તારી સ્મૃતિની પ્રતિષ્ઠા થઈ શકે
શબ્દોનાં હૂંફાળાં પીંછાઓ ઓઢાડી શકતો નથી
તારા સંદર્ભના નગ્ન ડિલ પર.
એક પ્રામાણિક વેદના સિવાય હું કશું આપી શકતો નથી,
ઓ મથુરાદાસ, મારા પિતા, મારા મૃત પિતા.

~ ઉદયન ઠક્કર

હમણાં જ સાંભળી આ કવિતા, કવિમુખે અને ફરી એકવાર ખળભળી જવાયું. ‘મથુરાદાસ’ સર્વનામ બની ગયું.  

કેટલી સહજ રીતે કવિ એક વ્યક્તિની બસ વાત કર્યે જાય છે, વાત કર્યે જાય છે ! વચ્ચે વચ્ચે ટિપ્પણી આપતા જાય છે જેથી ભાવકનું કુતૂહલ જળવાઈ રહે અને વધે. અંતે એ જ્યાં પહોંચવાનું છે ત્યાં પહોંચીને જ રહે….. ભાવકના હૃદયમાં એક ટીસ જરૂર ઊઠે.

દરેક પિતા મહાન હોય છે, જરૂરી નથી કે  કવિઓએ ગાયેલા કે વાર્તાકારોએ વર્ણવેલા શબ્દચિત્રમાં એ ફીટ બેસે!  કાવ્યની વચ્ચે વચ્ચે આવતી કવિની ટિપ્પણી કે વિશેષ નોંધ (જેમ કે – ‘તમે કદાચ ઈમ્પ્રેસ નહિ થાઓ’ કે ‘આયે તમને નહીં જામે’ જેવી) સાથે સહમત થઈ શકાય. પણ જેવો કવિતાનો અંત આવે કે આ મથુરાદાસ જાણે આપણાં સૌના પિતા બની જાય છે અને અંદર કશીક ઊંડી વેદના અનુભવાય છે.  અંતમાં પોતાના પિતાનું પગેરું આમાં જરૂર અનુભવાય છે અને એટલે હૃદય થડકારો અનુભવે છે. સંતાનને સારી રીતે ઉછેરવા આ પિતાએ જાત સામે જોયા વગર કાળી મજૂરી ને રાતોના ઉજાગરા કર્યા હોય છે. બબ્બે વાટે બળતાં ક્યારેક તેલ ખૂટી જાય તો લોહી બાળ્યું હોય છે અને આ પિતાની નોંધ લગભગ જીંદગીભર નથી લેવાતી. હા, એના ગયા પછી એ બધું તાદૃશ્ય થાય અને આંખ છલકાય એવું બને જ.

**

મિત્રો, ‘કાવ્યવિશ્વ‘માં આપના માટે 4220 થી વધુ કવિતાઓ હાજર છે.

જુઓ ‘કાવ્ય’ વિભાગ

વિભાગો ક્યાં મળે ?

કમ્પ્યુટરમાં : આ બધા વિભાગો આપને ઉપરના હેડર ફોટાની જરાક નીચે સૌથી ઉપરની લાઇનમાં એકસાથે જોવા મળશે.
મોબાઈલમાં : હેડર ફોટાની ઉપર જમણી બાજુ ખૂણામાં આપને ત્રણ લાઇન દેખાશે. એના પર ક્લિક કરતાં બધા વિભાગોના નામનું લિસ્ટ દેખાશે.

કોઈપણ વિભાગ પર ક્લિક કરતાં એ વિભાગની બધી પોસ્ટ એકસાથે જોઈ શકાશે.  

🙏આજ સુધીમાં 1556 અંકની 5314 પોસ્ટ, દોઢ લાખથી વધારે વિઝીટર્સ અને ત્રણ લાખથી વધારે વ્યુઝ સાથે, ‘કાવ્યવિશ્વ’ પાંચ વર્ષ (9.10.2020) પૂરાં કરીને છઠ્ઠા વર્ષમાં પ્રવેશ્યું છે. આપના અદભુત સહયોગ બદલ આભારી છું. – સંપાદક : લતા જગદીશ હિરાણી🙏