🔆‘સાજ’ મેવાડા ~ કેટલું થાકી જવાયું🔆

*થાપ ખાધી*

કેટલું થાકી જવાયું જાતને સમજાવતાં,
વૃક્ષ જેવું જીવવાની વાતને સમજાવતાં.

સૂર્ય કાલે ઊગશે નક્કી હતું તો પણ મને,
વાર લાગી એક કાળી રાતને સમજાવતાં.

એ નદીને ખાળવામાં ઊછળીને શું કરે?
વીફર્યા છે વાદળો દરિયા તને સમજાવતાં.

વેડફી શબ્દો ઘણા બોલ્યા કરું છું એટલે,
થાપ ખાધી મૌનની તાકાતને સમજાવતાં.

મધ્ય સપ્તકમાં જ છે આ ‘સાજ’ના સૂરો બધા,
જિંદગી વીતી તને આ ‘સાત’ને સમજાવતાં.

~  ‘સાજ‘ મેવાડા (ડો. પુરુષોત્તમ મેવાડા)

કદાચ સૌથી અઘરું કામ એ કોઈને સમજાવવાનું. જે પોતે સમજવા માંગે એને જલદી સમજાય પણ જો કોઈને સમજાવવાનું હોય તો મુશ્કેલ.

ગઝલ દ્વારા કહેવાની વાત ખૂબ ઊંડાણભરી છે અને દરેક શેરમાં પ્રતીકોનો વિનિમય ખૂબ અર્થસભર રીતે થયો છે. એ રીતે દરેક શેર અસરકારક રીતે ઉપસી આવે છે. અર્થગહનતાને લઈને આવેલા આ શેર સમજવા ભાવકમાં ઊંડાણ જોઈએ.

‘વૃક્ષ જેવું જીવવું’ એટલે શું? એની સમજૂતીમાં એક સિદ્ધ સંતની વ્યાખ્યા સમાઈ જાય. મનને આવું સમજાવવા માટે એકાદ જનમ તો જોઈએ જ.

‘સુખ પણ ગયું અને દુખ પણ જશે’ આવું ભલેને ગમે એટલી વાર સાંભળ્યું હોય, સુવાક્ય તરીકે વાંચ્યું હોય પણ નકારાત્મકતા ભરીને બેઠેલા જીવને આ વાત અંદર જશે જ નહીં. અહીં જુઓ આવા માનવી માટે પણ સરસ પ્રતીક યોજાયું છે, ‘કાળી રાત’…

આવા મજાના બધા શેરની સાથે સંગીતના સૂરોનું માધ્યમ જોડવાનું એટલું જ સુરીલું બન્યું છે. મંદ્ર સપ્તક કે તાર સપ્તકના ઉછાળ ક્યારેક ભલે આવે બાકી જિંદગી મધ્ય સપ્તકમાં જ ખીલે, શોભે. આ વાત કેટલી સુંદર રીતે સંગીતપ્રેમી કવિએ સમજાવી છે!  (સંગીત સાથે જોડાયેલા ન હોય એવા લોકો માટે ‘સાત’ એટલે સંગીતના સાત સ્વરો)    

સમજાવવાની વાત સાથે આ કથા યાદ આવી. ભગવાન બુદ્ધને જ્યારે બોધિજ્ઞાન થયું ત્યારે કહે છે કે તેઓ ચૂપ થઈ ગયા, ઉદાસ થઈ ગયા. કહે છે કે દેવતાઓએ આવીને બુદ્ધને વિનંતી કરી તમે ચૂપ ન થઈ જાવ. કંઈક કહો. કંઈ કેટલાય યુગ પછી કોઈ એક મનુષ્ય બુદ્ધત્વ પામે, એનો લાભ બધાને મળવો જોઈએ. બુદ્ધે કહ્યું લાભ કેવી રીતે મળવાનો ? હું જે કહીશ એ કોઈને સમજાશે જ નહીં. જે તલસાટ અનુભવે છે તે પોતે જ શોધી લેશે, એને કોઈના ઉપદેશથી, મારા શબ્દની જરૂર નથી. અને જેમને તલસાટ જ નથી એમને મારા શબ્દોનો અર્થ સમજાવવાનો નથી.

**

મિત્રો, ‘કાવ્યવિશ્વ‘માં આપના માટે 4220 થી વધુ કવિતાઓ ઉપરાંત

90 થી વધુ અનુવાદિત કવિતાઓ (જે ભાષામાંથી અનુવાદિત થઈ હોય એ ભાષાની કવિતા સાથે) હાજર છે.

જુઓ ‘અનુવાદ’ વિભાગ

વિભાગો ક્યાં મળે ?

કમ્પ્યુટરમાં : આ બધા વિભાગો આપને ઉપરના હેડર ફોટાની જરાક નીચે સૌથી ઉપરની લાઇનમાં એકસાથે જોવા મળશે.
મોબાઈલમાં : હેડર ફોટાની ઉપર જમણી બાજુ ખૂણામાં આપને ત્રણ લાઇન દેખાશે. એના પર ક્લિક કરતાં બધા વિભાગોના નામનું લિસ્ટ દેખાશે.

કોઈપણ વિભાગ પર ક્લિક કરતાં એ વિભાગની બધી પોસ્ટ એકસાથે જોઈ શકાશે.  

🙏આજ સુધીમાં 1556 અંકની 5314 પોસ્ટ, દોઢ લાખથી વધારે વિઝીટર્સ અને ત્રણ લાખથી વધારે વ્યુઝ સાથે, ‘કાવ્યવિશ્વ’ પાંચ વર્ષ (9.10.2020) પૂરાં કરીને છઠ્ઠા વર્ષમાં પ્રવેશ્યું છે. આપના અદભુત સહયોગ બદલ આભારી છું. – સંપાદક : લતા જગદીશ હિરાણી🙏