🔆જાગૃતિ જોશી ~ ધ્રુસકે રડતી🔆

ધ્રુસકે રડતી ઘરની ભીંતો,
તોરણ ટાંકયા ખરતાં ગીતો.

મંડપ સાથે ઉખડે ફળિયું,
રહ રહ રૂએ નળિયે નળિયું.

ઊડી ગયું અવસરનું પંખી,
રામણ દીવડે ઝાંખ ઝળૂંબી.  

થનગનતી ઓસરીયું આઢી,
થરથરતો સૂનકાર વિષાદી.

~ જાગૃતિ જોશી

દિવ્ય ભાસ્કર @ કાવ્યસેતુ 335 @ 12 જૂન 2018 * લતા હિરાણી  

વહાલી દીકરીને જેણે વિદાય આપી હોય એ આ ભાવને રૂંવેરૂંવે અનુભવી શકે. વિષાદ મનમાં વ્યાપે ત્યારે આખું વાતાવરણ એના રંગે રંગાઈ જાય છે. ભીંતો, તોરણ, ફળિયું ને નળિયું – ઘરના ચેતન, અચેતન તમામ તત્ત્વોમાં અવસાદની લહર ફેલાઈ જાય છે. દીકરી અવસરનું પંખી છે, જે ઘરમાં જન્મી, ઉછરી, વિકસી, એ જ ઘરમાં હવે એ પરાઈ થઈ જાય છે.  જે ભીંતો વચ્ચે એણે માતાપિતા સાથે હૂંફાળી પળો વીતાવી એ ભીંતો હવે એના કંકુરંગ્યા હાથના લાલચટાક થાપા લઈને અવાચક ઊભી છે, જે કદીક જવાબદારી પૂરી કર્યાની ને દીકરી રંગેચંગે પરણાવ્યાની હાશ આપે તો ઘડીક દીકરી વગરના સૂના ઘરની અનુભુતિથી મનને ઉદાસ કરી મૂકે.

સાસરે જતી દીકરી માટે સાસરિયું કેવું હશે એ અગાઉના સમયમાં વિચારવું અઘરું હતું. એ સમયમાં દીકરીને ઉછેરતા સતત ‘સાસરે જશો ને, ખબર પડશે’ જેવાં વાક્યો કહેવામાં આવતા. આનો સીધો અર્થ કે સાસરે કોઈ પોતાની મનની મરજી મુજબ ન કરી શકે. સૌરાષ્ટ્રમાં તો ‘માથે દુખના ઝાડવા ઊગ્યાં’ જેવો પ્રયોગ પણ થતો. સાસુના સિતમ પર અનેક કથાઓ ગીતો લખાયા છે! અલબત્ત અહી માત્ર અને માત્ર કન્યાવિદાયની પીડા આલેખાઈ છે પણ આ પીડા પાછળ ઘણા તત્ત્વો જવાબદાર છે એ પણ એક સમયની વાત છે. 

સમય બદલાયો છે. દીકરી હવે સાવ અજાણ્યા ઘરે ને અજાણ્યા લોકો વચ્ચે નથી જતી. મોટેભાગે એણે જોઈ, જાણી પસંદ કરેલા જીવનસાથી સાથે જતી હોય છે. વર્તમાન વિચારધારાએ એને ઘણી સ્વતંત્રતા આપી છે. ઘણા હક આપ્યા છે. પહેલાની સરખામણીમાં હવે એ એટલી લાચાર નથી રહી. એટલે વિદાય થતી કન્યાના ચહેરા પર ને હોઠો પર હાસ્ય સાથે ભાવિજીવનના અરમાન લઈને વિદાય થતી હોય એવા દૃશ્યો પણ નવાં નથી રહ્યા. એમાં રડવાનું શું ? એવા ભાવ પણ હોય છે.

દીકરીને ખુશી ખુશી જતાં જોઈ માબાપના ચહેરા પણ હસતાં રહે એ બનવાજોગ છે. પણ વહાલથી ઉછેરેલી દીકરીને, લાડ લડાવીને મોટી કરેલી દીકરી માટે મનમાં ચિંતા ભરી હોય એવું બનવા વધુ સંભવ છે. ગમે એટલી જાણીતી કે પ્રેમ કરીને સાથ પામેલી વ્યક્તિનો પ્રેમ ક્યાં સુધી ને કેટલો ટકી રહેશે એ પ્રશ્ન નાનો નથી. ચારે બાજુ બનતી બીના છે. એવી કોઈ આશંકા મંગળ પ્રસંગે ન હોય તોય આંગણું છોડીને દીકરીને વિદાય દેવી સહેલી નથી જ.   

કવિતામાં ગ્રામ્ય પરિવેશ સરસ ચીતરાયો છે. માંડવો, ઓસરી, ફળિયું, નળિયા, રામણદીવડો જેવા શબ્દો પૂરું સૌરાષ્ટ્રનું વાતાવરણ ઊભું કરે છે. કવિતામાં ભાવનાનો ઉદ્રેક અને કાવ્યકલાની સમતુલા સારી જળવાઈ છે. સાદી સીધી પણ એક પારંપારિક અને જનજીવન, સમાજના હૃદય સાથે જડાયેલી ભાવનાને સફળ શબ્દદેહ અપાયો છે.          

🥀દિનવિશેષ : આશા પુરોહિત, પરબતકુમાર નાયી ‘દર્દ’🥀 

શિક્ષણ કોને?