🔆પારુલ ખખ્ખર ~ ‘ટેરવે ઊગ્યું આકાશ’🔆

*ટેરવે ઊગ્યું આકાશ*

વર્ષોથી પિંજરમાં મુંઝાતું મનપંખી જુગજૂના પીંછાઓ ખેરવે,
આજ સખી ઉગ્યું આકાશ મારા ટેરવે…

ઓચિંતુ આવીને વળગી પડ્યું ને મારી લેખણમાં ફૂંક્યા છે પ્રાણ,
કાગળને રોમરોમ ફૂટ્યા છે શબ્દો ને ફૂટી છે ગુલમ્હોરી ઘ્રાણ
સૂકીભઠ્ઠ કોરી હથેળીએ બેસીને હળવેથી મોરપીંછ ફેરવે….. આજ સખી…..

અંદરથી સાફ કર્યા ભ્રમણાંના ઝાળાં ને રુઝાવ્યા ઝખ્મો કંઈ આળા,
ખખડાવી ખખડાવી ખોલાવી ભીંતો ને તોડાવ્યા ભારેખમ તાળા
સદીઓથી ચોફરતે વિંટાઈ બેઠેલા અણદીઠા પરદાઓ સેરવે…….. આજ સખી …..

~ પારુલ ખખ્ખર

દિવ્ય ભાસ્કર @ કાવ્યસેતુ 320 @ 6 ફેબ્રુઆરી 2022 * લતા હિરાણી

ક્યાંક ભક્તિભાવથી તન્મય બનીને શબ્દોમાં ભાવપ્રવાહ વહેવડાવતી મીરા કે ક્યાંક પતિને સન્માર્ગે વાળવા ‘પાપ તારું પરકાશ જાડેજા ધરમ તારો સંભાળ’ જેવી શીખ પોકારતી સતી તોરલ, આ સ્ત્રીઓ રચિત ગુજરાતી કવિતાનો પાયો છે. અલબત્ત તેમણે કવિતા રચવાના ઉદ્દેશથી આ કર્યું નથી. એમણે મગન થઈને જે ભાવોને ગાયા, લોકોએ ઝીલ્યા, વધાવ્યા, પ્રસરાવ્યા… શું જોઈએ કવિતા રચવા માટે ? શબ્દો જોઈએ તો ડિક્શનરીઓનો દુકાળ નથી. કાવ્યરચના માટે માળખું કે કળા સમજવી હોય તો વિવેચકોનો મેળો છે પણ ત્યાંથી કવિતા ન મળી શકે…. કવિતા તો ઉદભવે, વળ ખાતી સંવેદનાઓમાંથી. કવિતાને જોઈએ હૃદયની ઉત્કટ લાગણીઓ અને એ સિવાય બીજું કશું જ નહીં. એટલે જ ભલે સાવ સાદા સીધા શબ્દોમાંય સ્ત્રીઓની કવિતા દિલને વધુ સ્પર્શે છે.

ગામડામાં છાણાં થાપતાં કે ઓકળીઓ પાડતાં અત્યંત સહજ ભાવે સ્ત્રીઓ ગીતો રચે છે, ગાય છે. એમ જ પાણી ભરતાં કે ગાયો દોહતા કે ઘરકામ કરતાં એ ગીતો ગાય છે. જીવનના તમામ પ્રસંગોના ગીતો એણે રચ્યા છે, પછી એ સીમંત હોય કે બાળજન્મ ! સગાઈ હોય, લગ્ન હોય કે કન્યાવિદાય ! શુભ પ્રસંગોને સ્તુતિથી વધાવવાથી માંડીને ગોરમહારાજ કે વેવાઈની ફટાણાથી ખબર લઈ લેવાનું સામર્થ્ય સ્ત્રીના ગીતોમાં છે. જીવનનું એક પણ પાસું એવું નથી કે જ્યાં સ્ત્રીઓના ગીતો ન મળે ! અરે, મૃત્યુમાં પણ સ્ત્રીઓએ મરશિયાથી મોં વાળ્યું છે. સ્ત્રીઓનું જીવન જ ગીતોથી ભર્યું છે. આજે મંચ પરના આયોજિત કાર્યક્રમો કે રેકોર્ડેડ ગીતોને સાંભળીએ ત્યારે પેલા સ્ત્રીઓના લાઈવ ગીતોની બહુ ખોટ સાલે છે અને મહત્વની વાત એ છે કે ક્યાંય એણે પોતાનું નામ ગીતની સાથે જોડ્યું  નથી ! એને પોતાના નામની ખેવના જ નથી એટલે તો બાળકને જન્મ આપે છે, ઉછેરે છે ને તોય નામ પિતાનું આપે છે. સ્ત્રીઓને કવિતા શીખવાની જરૂર નથી. એ તો એના લોહીમાં છે, નસ નસમાં વહે છે. એના સોય પકડેલા અને જીવન સીવતા ટેરવાં અચાનક આભ સુધી ક્યારે વિસ્તરી જાય છે એ વિસ્મયનો વિષય છે.   

‘ટેરવે ઊગ્યું આકાશ’ સ્ત્રીઓએ લખેલી કવિતાનું સંપાદન કરતાં કરતાં આ બધી બાબતોએ મારા પ્રાણમાં ચેતના રેડી. સ્ત્રી હોવાનું ગૌરવ ફરી મારા ચિત્તમાં ઉજાગર થયું. સ્ત્રી એ શક્તિનો જ અવતાર છે એ બાબત ફરી એકવાર મારા હૃદયમાં રેડાઈ. એક અદભૂત અનુભવનું ભાથું બંધાયું જે મારી કલમમાં હંમેશા પ્રાણ ફૂંકયા રાખશે. આ પુસ્તક ઇતિહાસના પાનાં પર તો જરૂર સ્થાન પામશે, મને ખુશી છે કે મોડે મોડેય હાથમાં કલમ પકડનારી સર્વે સ્ત્રીઓએ ગુજરાતી સાહિત્યને કેટલું સમૃદ્ધ કર્યું છે એનો આ એક દસ્તાવેજ બની રહેશે.

આજે ઉત્તમ સાહિત્ય રચનારી અનેક સ્ત્રીઓ એવી છે કે જેમણે પોતાના સંસારની, બાળઉછેરની ફરજો અદા કર્યા પછી જ્યારે તેને પોતાના માટે શ્વાસ લેવાનો વખત મળ્યો ત્યારે કલમ ઉપાડી છે અને એમાં પૂરી સફળતાથી એણે શિખરો સર કર્યા છે ! જે બહેનોને કુટુંબમાં પહેલેથી જ સાહિત્યિક વાતાવરણ મળ્યું છે, એમની વાત જુદી છે. જે બહેનો સાહિત્ય વિષય ભણાવે છે એમની વાત પણ જુદી છે પણ જેમનાં ઘરમાં સાહિત્યના નામે શૂન્ય છે, જેમને આવું કોઈ જ વાતાવરણ નથી મળ્યું અને જીવનના ચચ્ચાર દાયકા સુધી કુટુંબ અને બાળઉછેરમાં વ્યસ્ત રહ્યા પછી અચાનક એનામાં ધરબાયેલી સુષુપ્ત સાહિત્ય સંવેદના જાગી છે એમનું શું ? નોંધાયેલ રેકોર્ડ પ્રમાણે આ સ્ત્રીઓની વય જે પણ હોય, એની લેખનવય કેટલી છે એ ધ્યાનમાં રાખી એને નવાજવામાં આવે, એના માટે આગળના રસ્તા ખુલ્લા કરવામાં આવે એ વિચારીએ. એવોર્ડ આપનારાઓ, સ્કોલરશીપ આપનારાઓ, પ્રવાસભથ્થાં આપનારાઓ આ બાબત ધ્યાનમાં રાખી આવી સ્ત્રીઓ માટે અલગ રીતે વિચારશે ? સમય પાકી ગયો છે….

‘ટેરવે ઊગ્યું આકાશ’ પુસ્તકનાં વિમોચન પછી આ અવસરને વધાવતા પારૂલ ખખ્ખરે આ ગીત લખ્યું એનો આનંદ અને એ નિમિત્તે આટલી વાત લખાઈ એનો વિશેષ આનંદ.  

🥀વિશેષ : અંજના ભાવસાર, ભારતી વોરા ‘સ્વરા’, શ્યામ સાધુ, મકરંદ મૂસળે, પથિક પરમાર, અબ્દુલકરીમ શેખ🥀

🙏આપને ગઝલ, ગીત, અછાંદસ વગેરે કાવ્યસ્વરૂપો વિશે જાણવામાં રસ છે? જુઓ વિભાગ ‘સ્વરૂપ’. મોબાઇલના ઉપરના જમણે ખૂણે આવેલી આડી ત્રણ લાઇન ટચ કરો અને ખુલશે વિભાગો. 🙏 

🙏આપની પસંદના કવિ કોણ છે? ‘Search’માં એમનું નામ લખો! અને વાંચો એમની કવિતાઓ. એમાં આપ પોતે પણ હોઈ શકો.🙏

અહો સુખમ