🔆ઉર્વીશ વસાવડા ~ લ્યો વળોટી🔆

લ્યો, વળોટી ઊંબરો હું નીકળી
આ હવે મારું ન ઘર, હું નીકળી

બાળપણ ત્યાં દૂર શેરીમાં મૂકી
મુગ્ધતા લઇ તરબતર, હું નીકળી

સંસ્મરણ સઘળાં લીધાં સંગાથમાં
સંપત્તિ લઇને સભર, હું નીકળી

કોણ લૂછશે બાપુના ચશ્મા હવે
શું કરું છોડી ફિકર, હું નીકળી

ચાલમાં આવી ગઇ ગંભીરતા
ને નીચી ઢાળી નજર, હું નીકળી 

~ ઉર્વીશ વસાવડા

દિવ્ય ભાસ્કર @ કાવ્યસેતુ 316 @ 23 જાન્યુઆરી 2018 * લતા હિરાણી   

કન્યા વિદાયના કાવ્યો અનેક છે પણ આ કાવ્ય જરા જુદી સુગંધ લઈને આવ્યું છે ને મનમાં એની તરબતરતા છે. વાત પ્રયાણની છે ને વાત પ્રવેશની છે. ક્યાંકથી દૂર જવાનું છે ને ક્યાંક પરોવાવાનું છે. દીકરી સાસરે જાય છે. પિયર છોડવાનું છે, વિયોગ વેઠવાનો છે પણ ડૂસકાં નથી, એક અજાણ્યા પ્રદેશમાં પ્રવેશવાનું છે પણ જોનારનેય પીડે એવા ધ્રૂસકાં નથી. કન્યાનો કલ્પાંત નથી, ઘેરા પ્રત્યાઘાત છોડી જાય, વાતાવરણમાં એવા કોઈ ઉધમાત નથી….  કન્યાવિદાયનો જ પણ એક સહજ, સ્વસ્થ અને સ્વાભાવિક પ્રસંગ છે. પોતાનું છોડીને પારકે જતી કન્યાનું ગાંભીર્ય અને સમજણ દાદ માગી લે એવા છે અને કાવ્યની આ સુગંધ મને સ્પર્શી ગઈ છે.

ઉંબરો વળોટવાનું બહુ અઘરું છે. અલબત્ત આ શબ્દપ્રયોગ નેગેટીવ રીતે પણ વપરાય છે. જોકે ‘વળોટવું’ અને ‘ઓળંગવું’ એ જરા જુદી વાત થઈ જાય પરંતુ અહી એ સ્વાભાવિક જ ઘર છોડવાના અર્થમાં છે. મુગ્ધતા વીંટળાયેલી છે અને હજુ તો ખાસ્સો લાંબો સમય એ લોહીમાં વહ્યા કરવાની છે, સિવાય કે કોઈ પ્રતિકૂળ અનુભવો થાય ! બાળપણ છૂટયું પણ છે ને નથીય છૂટયું. આંખ સામેથી આ શેરી એમ સ્હેજે તો ક્યાંથી ખસે. એ જરાય સહેલું નથી પણ નીકળવાનું નિશ્ચિત છે, એનો કોઈ વિકલ્પ છે નહીં અને જોઈતો પણ નથી એટલે એનો સહજ રીતે પ્રેમથી સ્વીકાર છે. વાત શબ્દોની આવે તો, “લ્યો, ….. હું નીકળી..” આ લયાત્મક પ્રયોગ કન્યાવિદાયના કોઈ કરૂણ દૃશ્ય કરતાંય વધુ અસરકારક બની રહે છે.  

કેટલીય મીઠી મધુરી, નાજુક નમણી વાતો હૈયામાં ભરી છે. રોમેરોમ એનાથી રસાયેલું છે. સાથે આપેલી અનેક ચીજવસ્તુઓ કરતાં સંસ્મરણોનો અનેરો મોંઘેરો આ ખજાનો છે અને મન એનાથી સભર છે. અહીં મનની સ્થિરતાનું સૌંદર્ય છે. હૃદયની ઊંડી સમજણની સુગંધ છે. એટલે કોઈ ચિંતા નથી. દીકરી સમજણી થાય એટલે પિતાના કામો માના હાથમાંથી સેરવી લે. પિતાની આસપાસ આંખો ખોલતી અને મીંચાઈ જતી એની દિનચર્યામાં વ્હાલનું ઝરણું અને પતંગિયાની ઊડાઊડ બંને પરોવાયેલા હોય. કાળજી અને કલકલનો સમન્વય ઘરને હેલે ચડાવે એવો અદભૂત હોય.

પિતાના ચશ્માની આરપાર જોઈ શકતી દીકરીની આંખમાં માની પીડાના ઓછાયા અજાણ્યા નથી હોતા પણ એ બોલે છે ઓછું ને સમજે છે ઝાઝું. ‘ક્યાંય કોઈના વગર કશું અટકી નથી પડતું’  જેવું ગંભીર ચિંતન એણે પચાવ્યું છે. આ બહુ મોટી વાત છે. એટલે જ એ જાય છે, બધું છોડીને જાય છે તોયે એના હૈયે શાંતિ છે, ધારણા છે, હિમ્મત છે. ઉંબરાની બહાર નીકળતાં જ આ પરિપક્વતા એનામાં આવી ગઈ છે એટલે ચાલ ગંભીર છે, પગલાં સ્થિર છે અને નજરમાં નમ્રતા છે.

કવિતા કન્યાવિદાયની ભલે હોય, એક ઊંડું અને ગંભીર ચિંતન લઈને આ શબ્દો આપણાં મનમાં પ્રવેશે છે. બહુ નાજુક અને નમણી રીતે એક પુત્રીની પરિપક્વતાની પ્રાણપ્રતિષ્ઠા અહીં થઈ છે. ઝરણામાંથી નદી અને નદીમાંથી સમુદ્રપ્રવેશ એમ  વિકસવાની આખીય પ્રક્રિયા કોઈ વિમાસણની ઝંઝટમાં પડ્યા વગર અહીં અનાયાસ જ આલેખાઈ છે. મજાની વાત એ છે કે સાક્ષીભાવ બિલકુલ નથી. બાળપણની સહજતાથી આરંભાયેલું, યૌવનની મુગ્ધતાથી આલેખાયેલું, સહજ પ્રેમથી રસાયેલું અને સાંગોપાંગ સમજણના વિશ્વમાં વિસ્તૃત થયેલું આ કાવ્ય એક પ્રતીક બની રહે છે.

***

🌸દિનવિશેષ : રસીલા કડિયા, મણિલાલ શ્રીમાળી, રાજેન્દ્ર ક્રિશ્ન🌸

🙏આપને ગઝલ, ગીત, અછાંદસ વગેરે કાવ્યસ્વરૂપો વિશે જાણવામાં રસ છે? જુઓ વિભાગ ‘સ્વરૂપ’. મોબાઇલના ઉપરના જમણે ખૂણે આવેલી આડી ત્રણ લાઇન ટચ કરો અને ખુલશે વિભાગો. 🙏 

🙏આપની પસંદના કવિ કોણ છે? ‘Search’માં એમનું નામ લખો! અને વાંચો એમની કવિતાઓ. એમાં આપ પોતે પણ હોઈ શકો.🙏

બોયફ્રેન્ડ