🔆ચંદ્રેશ મકવાણા ~ લાવ એરંડા🔆

લાવ એરંડા પીલી દઉં હું, હવે ઊંઘી જ જા મા                                                                                   
ઓસરીને છત લીંપી દઉં હું, હવે ઊંઘી જ જા મા 

કાલ જઈને મગ ખળામાં સુકવી દીધા હવે બસ  
રાયડે ધોકા ઝીંકી દઉં હું, હવે ઊંઘી જ જા મા 

તે મીંચી દીધી છે લઈને ગોદડીમાં જો મને તો 
આંખ લે હમણાં મીંચી દઉં હું, હવે ઊંઘી જ જા મા 

ફાળિયું દાદાનું નાના ભૈલુંનું દફતર અને ઓ 
બાપુનું પહેરણ સીવી દઉં હું, હવે ઊંઘી જ જા મા …………

~ ચંદ્રેશ મકવાણા

દિવ્ય ભાસ્કર @ કાવ્યસેતુ 296 @ 29 ઓગસ્ટ 2017 * લતા હિરાણી

દીકરીની લાગણીએ માંડેલી વાત માતાના પોપચાં ઢાળે કે ન ઢાળે પણ એના અંતરને તો જરૂર અજવાળે. દીકરીની મા માટેની આ ચિંતા છે. એનું કાળજું કપાય છે માને સતત કામ કરતી જોઈને. એને દેખાય છે કે દુનિયા આખી થાકીને જંપે છે, ત્યારે પણ  માના હાથ જંપતા નથી. એનું કામ ખૂટતું જ નથી. ખેતરના કામ તો આમેય ખૂટે એવા ન હોય, ઘરના કામ પણ માની આંખને ઘડીક પોરો લેવા દે એમ નથી. એને કામ કરતી જોઈ જોઈને આંખો થાકી જાય પણ એનું કામ ન ખૂટે.

‘હવે ઊંઘી જ જા મા ‘ની આરત દીકરીના હૈયામાં પ્રગટે છે પણ આ માની આંખો છે જેને ઉંઘવાની સાહ્યબી પોસાતી નથી. એ સવારના ઢોરોને સંભાળી, બળતણ ભેગું કરી શિરામણ કરાવવાથી માંડીને રાતના ઢોલિયા ઢળાયા પછીયે જંપતી નથી. એની સામે ઘર છે, કુટુંબ છે અને દરિયા જેટલા કામો છે. એ પોતાના બે હાથથી બાર હાથ જેટલું કામ લે છે તોય કામ ખૂટતું નથી. એની સામે બાળકોની અસંખ્ય જરૂરિયાતો છે. બાળકોને ઊંઘાડી દીધા પછીયે એ જાગશે ત્યારે શું જોઈશે એની વણથંભી ચિંતાઓ એના મનને સુન્ન અને આંખોને કોરીધાકોર બનાવી દે છે. એની સામે ઘરના કામોની અનંત કથા છે. એક સાંધવા જતાં સામે કેટલા તૂટશે એની ગણતરીમાં એના વિચાર ઠરડાઇ જાય છે. 

એ ઘડીક સૂતી હોય તોય એના સપનામાં પણ સમરાંગણ શમતા નથી. બેધારી કામની તલવાર લઈને એ લડયે જ જાય છે. કામો જાણે રાવણના માથા. એક ઢાળ્યું ને બીજું જીવતું થયું. આશ્ચર્યની વાત એ છે કે તોય એ હરફ સુદ્ધાં ઉચ્ચારતી નથી. મુંગે મોંએ એ ઢસરડા કર્યે જ જાય છે. ઘરમાં કોઈને આ દેખાતું નથી પણ દીકરીનું મન માની પીડા પામી જાય છે. એનું મન જળે છે ને ઉચ્ચારી બેસે છે, હવે ઊંઘી જ જા મા !

‘હવે ઊંઘી જ જા મા’ નો પંચપ્રયોગ ખરેખર કવિતામાં પ્રાણ રેડી દે છે. એમ થાય કે કોઈ કેટલા ઉજાગરા વેઠતું હશે કે એની આંખોને ઊંઘાડવા માટે આટલું કહેવું પડે ! શહેરોની મધ્યમ વર્ગની ને આખો દિ’ નોકરું કૂટતી સ્ત્રી માટે પણ વાત આટલી જ સાચી છે. કમાવું અને ઘરના કમરતોડ ખર્ચામાં સાથ દેવો એ એની લાચારી છે. આ એટલી મોટી મજબૂરી છે કે આખો દિ’ માતાથી છૂટા રહેતા બાળકની આંખોમાં લાચારીના થર પથરાઈ જાય છે ને તોય મા એ વાંચી શકતી નથી.

આ ગામડાની ખેતીમાં અને ઘરમાં પરોવાયેલી માતાની વાત છે ત્યારે

રાધિકા પટેલની આ કવિતા જરૂર યાદ આવે…

બારીએથી પોહ ફાટી, ફળિયાએ મને બૂમ પાડી
ફળિયુ મેં વાળી નાખ્યું, ત્યાં માટલાએ ખખડાટ કર્યો
માટલામાં મેં નીર રેડ્યાં, ત્યાં ગમાણે ભાંભરાટ કર્યો
ગમાણને મેં ખોળ આપ્યો, ત્યાં વલોણાંએ વલોપાત કર્યો
વલોણેથી મેં માખણ કાઢ્યા, ત્યાં ચૂલાએ મને સાદ પાડ્યો
ચૂલામાં મેં દેતવા નાખ્યાં,  ત્યાં ઓટલાએ રા’ડ પાડી
ઓટલાને મેં રોટલા ધર્યા, ત્યાં પાટલાએ મને મેણું માર્યું
પાટલાના મેં પગ ધોયા, ત્યાં પારણીયે કાકલૂદી થઇ
પારણાને મેં ધાવણ આપ્યું, તો ખાટલાની મને દયા આવી
ખાટલાની મેં ચાકરી કરી, ત્યાં મૂછોએ મને ભરડે લીધી
મૂછોને મેં આંટી આપી, ત્યાં પંડ્યે મારે પોરો માંગ્યો
પંડ્યે એકાદ પડખું ફેરવ્યું, ત્યાં બારીએથી પોહ ફાટી…………… 

🙏આજનો દિનવિશેષ: મધુમતી મહેતા, દલપત ચૌહાણ અને *ખલીલ જીબ્રાન (*અવસાનદિન)🙏

🙏 નોંધ: કવિઓના જન્મદિવસોનો વિભાગ છે ‘વિશેષ’ અને ‘કાવ્યવિશ્વ’ પર આપ ગમે ત્યારે જોઈ શકો છો. like, પ્રતિભાવ પણ આપી શકો છો. આભાર. આપના નામથી ‘search’ આપો, હાજર.🙏

🙏કાવ્યવિશ્વ’માં કવિના નામથી, કાવ્યની પ્રથમ પંક્તિથી અને વિષયથી કાવ્ય કે લેખ શોધી શકાય છે જુઓ search, હાજર.🙏

🙏સૂચના પ્રમાણે ના મળે તો જાણ કરવા વિનંતી.🙏