🔆દિલિપ ઝવેરી ~ એકવાર જનમ દઈને🔆 

એક વા૨ જનમ દઈને
મા વસૂલી કરતી જ રહે છે
જેમ બાળોતિયાંના રંગ અને ભોંયે મૂત૨ના રેલા તપાસે
તેમ પાટી પરના એકડા, શબ્દોની જોડણી
અક્ષરના માર્ક, લખોટીની ડબલી
નોટબુકનાં પૂંઠાં, ચોપડીમાં સંતાડેલાં ચિત્ર
દોસ્તારોનાં સ૨નામાં
બહેનપણીઓનાં નામ, નામ વગ૨ના નંબર
બસની લોકલની સિનેમાની બચેલી ટિકિટો
સિગારેટનું ન ફેંકેલું ખોખું
બુટનાં તળિયાં, ખમીસના કૉલ૨……..

ઊંઘ ઓછી તોય ‘વાટ જોતી જાગું છું’ કહેતી
ચાવી ફે૨વતાં પહેલાં જ બારણું ખોલી શ્વાસ સૂંઘી લે

જાસૂસી વાર્તાનો ભેદ ખૂલવાનો હોય
તે જ વખતે દૂધનો પ્યાલો લઈને આવે

રેડિયો પર ગમતું ગીત આવતું હોય ત્યારે
ગણિતના દાખલા અધૂરા પડ્યા છે એની ટકોર કરે

પાસ થવાશે કે કેમ એવા ફફડાટે પરીક્ષા આપવા જતાં
‘દીકરા દાક્તર થવાનું છે’ એવા આશીર્વાદ દે

નોકરીના ઇન્ટરવ્યૂ માટે નીકળતાં
ટપાલઘરથી ટિકિટ લઈ આવવા કહે

ઘ૨વાળીને સિનેમામાં લઈ જતાં
કામવાળીએ કરેલા ખાડાનો કકળાટ માંડે

નાહીને બ૨ડો લૂછો તો દેખાડે કાન પછવાડે ચોંટેલો સાબુ
ઝિપ ખૂલા પાટલૂનનો પટ્ટો બાંધતે ટાણે કહે
‘ભાત ખાવામાં ભાન રાખતો નથી.’

અંબોડી ખોલી વાળમાં ઝીણી કાંસકી ફેરવતી ખરેલા વાળની ગૂંચ બોલે
‘અત્યારથી જ તારાં ઓડિયાં ધોળાં થવા માંડ્યાં છે’

મારા દીકરાને નિશાળે જતાં પહેલાં ગાલે પાઉડર થપેડતાં યાદ કાઢે.
‘તારા બાપના દેદારનાં કદી ઠેકાણાં નો’તાં’

ભાણે બેસી દોઢું જમે પણ સંભળાવે
‘રસોઈમાં ભલેવાર નથી’

બપોરે એકલી હોય ત્યારે કબાટ ખોળે
‘પહેરવી નહીં તો આટલી સાડી કેમ ખડકી?’
‘બે છોકરાંની માને સગાંવહાલાં કે અજાણ્યાં સામે
ખી ખી કરતાં લાજ નહીં
ને ધણીના મોંમાં મગ ભર્યા છે’
‘પિયરિયાંને ચામાં ખાંડ ઝાઝી, મફતની આવે છે !’
‘ઘાઘરાને કાંજી ચડાવે પણ વ૨ના લેંઘાને ઇસ્ત્રી કરતાં બાવડે મણિયાં બાંધ્યાં છે’
‘ટીવી જોતાં સાંભરતું નથી કે રસોડામાં ઉઘાડે ઠામડે બચેલામાં વાંદા ફરશે’

સૌની પહેલાં પોતે છાપું ઉઘાડી ઓળખીતાં પાળખીતાં અજાણ્યાંનાં
મરણની નોંધ વાંચી રામ રામ રટતી
પોતાની આવતી કાલને જે શ્રી કૃષ્ણ જે શ્રી કૃષ્ણ કરે

ભાગવત પાઠ કરતાં ચશ્માંમાંથી આંખ ઊંચી કરી
ધવરાવેલાને જોઈ જોઈ નિસાસે નિસાસે સૂકવતી જાય
હાથે ઝાલવાની ટેકણલાકડી બનાવવા……

એક વા૨ જનમ દઈને મા આખરે ખાંડી લાકડાં વસૂલ કરે છે.

~ દિલીપ ઝવેરી (3.4.1943)

કવિને જન્મદિનના વંદન.

‘જનનીની જોડ સખી નહીં મળે રે લોલ….’ જેવાં માતૃમહિમાનાં ઢગલો કાવ્યો વાંચીને માનવી કદાચ ભૂલી જાય છે કે માતા પણ આખરે માનવી છે.

માતા પણ ગુણદોષથી ભરેલી, પરંપરાના અમૃત અને ઝેર બંને સંઘરનારી, વહેવારની આંટીઘૂંટીઓથી ભરેલી, પોતાની ખૂબી અને ખામીઓથી ભરેલી છે. દરેક સામાન્ય માણસની જેમ એનામાં પણ પ્રેમ અને દ્વેષ બંને છે. એ રીતે આ કાવ્ય માતાનું એક માનવ તરીકે આબાદ ચિત્રણ કરે છે. આ માતા પોતાના સંતાન માટે એ જે જે કરે છે અને જે રીતે કરે છે એ વાંચતાં દરેકને કોઈ ને કોઈ રીતે પોતાની માતા યાદ આવી જશે એમાં શંકા નથી. ‘દીકરો વ્હાલો અને દીકરાની વહુ દવલી’ એનાં ઉદાહરણો પણ ક્યાં શોધવા જવા પડે એમ છે?

ચારે બાજુ માતાના માત્ર ગુણગાન કરતી અને એને ઉચ્ચ આસને બેસાડતી કવિતાઓના વનમાં આમ તદ્દન વાસ્તવિક કવિતા આપવા બદલ કવિને અભિનંદન આપવા પડે.  

કવિ દિલિપ ઝવેરીના કાવ્યસંગ્રહ ‘ભગવાનની વાતો’ને કેન્દ્રિય સાહિત્ય અકાદમીનો 2024નો એવોર્ડ મળ્યો છે.  

🙏આજનો દિનવિશેષ : દિલિપ ઝવેરી, હિમાંશુ જોશી ‘પ્રેમ’, મહેશ શાહ ‘શીતલ’, – કપિલરાય ઠક્કર ‘મજનુ’, મધુકર રાંદેરિયા🙏

🙏 નોંધ: કવિઓના જન્મદિવસોનો વિભાગ ‘વિશેષ’ સાઇટ પર આપ ગમે ત્યારે જોઈ શકો છો. like, પ્રતિભાવ પણ આપી શકો છો. આભાર. આપના નામથી ‘search’ આપો, હાજર.🙏

🙏કાવ્યવિશ્વ’માં કવિના નામથી, કાવ્યની પ્રથમ પંક્તિથી અને વિષયથી કાવ્ય કે લેખ શોધી શકાય છે જુઓ search, હાજર.🙏