🔆પ્રતાપસિંહ ડાભી ‘હાકલ’ ~ ઊડે આભમાં🔆

ઊડે આભમાં છો પતંગો તમારી
જરા સૂણી લેજો ચીસો પણ અમારી,

ખુદાએ દીધી છે ધરા જો તમોને,
ગગન વિહરે છે સવારી અમારી.

સૂણી માવડીની રુદન ચિચિયારી,
જટાયુ વીંધે આભની સૌ અટારી,

લઈ મોત માથે લડત આદરી છે,
દશાનન કરે ઘાવ ઊંડા ને કારી.

જટાયુના વંશજ અમે સૌ ગગનચર,
ન લંકેશના કોઈ બનશો સહોદર,

હજુ આજ પણ મોતને ભેટવાનું ?
ખૂની ખેલ ખેલો છો શાને ભયંકર ?

ઘણા તો પરોણા બનીને છે આવ્યા,
તમારી ધરાનો સુણી સાદ આવ્યા,

કરી રાતવાસો ને નીકળી જવાના,
નથી કાયમી ભાગ લેવાને આવ્યા.

અમે પંખ જોડી વિનવીએ છી’ તમને,
સહઅસ્તિત્વ ધારી સ્વીકારી લો અમને,

મકરસંક્રાંતિ પુનિત પર્વ આવ્યું,
ગગનમાં સુખેથી વિહરવા દો અમને.

~ પ્રતાપસિંહ ડાભી ‘હાકલ’

દિવ્ય ભાસ્કર @ કાવ્યસેતુ 267 @ 10 જાન્યુઆરી 2017 * લતા હિરાણી

પતંગ ચગાવવાનાની રમત જેણે શોધી હશે એણે કિશોરોની નિર્દોષ મજાની જ કલ્પના કરી હશે ! બની શકે કે પતંગોત્સવ કિશોરોના ભેજાની જ પેદાશ હોય ! પછી એમાં માનવીય સ્પર્ધા ભળી હશે અને પેચ લડાવવાની શરૂઆત થઈ હશે. એની તીવ્રતા વધતાં દોરીને કાચ પાવાનું શરૂ થયું હશે, તોય પંખીઓને કદાચ એટલું નહી નડયું હોય ! પણ હવે આજના સમયમાં ‘અમને બચાવો’ એવો પોકાર પંખીએ જ નહીં, માનવીએ પણ કરવો પડશે. આમ તો કરી જ રહ્યા છે. પતંગના દોરને કારણે માનવીના મૃત્યુના સમાચાર છાપે ચમકતા રહે છે.

તહેવારોની ઉજવણી અંગે વિવાદો ચાલ્યા કરે છે પણ જ્યાં કોઈ જીવની હિંસા થતી હોય તો માનવીયતા જરૂર પોકારી પોકારીને કહેવાની કે ઉત્સવો ઉજવો પણ પક્ષીઓને ન મરવા દો. આપણે આંગણાના પક્ષીઓને બચાવીએ અને પરદેશી પંખીઓ તો આપણા અતિથી છે ! અતિથીની જીવના જોખમે પણ રક્ષા કરવી આપની સંસ્કૃતિ છે !

જીવનમાં તહેવારો જ વૈવિધ્ય લાવે છે. વર્ષભરના તહેવારો બાદ કરી દો તો જીવન શુષ્ક બની જાય. આધુનિક સમયમાં અને ખાસ કરીને શહેરોમાં તહેવારો જેવું જ વૈવિધ્ય અને મનોરંજન સાવ હાથવગું થઈ ગયું છે એની ના નહીં પણ આ તહેવારો ત્યારના રચાયેલા છે જ્યારે રોજીંદી ઘટમાળ આવા દિવસોમાં જ તૂટતી અને જુદા રંગો પથરાતા. વળી તહેવારો માત્ર આનંદ માટે ક્યાં છે ? એની પાછળ ઋતુઓના બદલાવને વધાવવાનો અને એના સંદર્ભે માનવીના ખાનપાન બદલીને આરોગ્ય સાથે સાંકળવાનોય મોટો ઉદ્દેશ હતો. આકાશી રંગો બદલાય ને વાયરાના મિજાજ બદલાય એ માણવા માટે કેવી સરસ વ્યવસ્થા ! પર્યાવરણની ચર્ચાઓ કરવા કરતાં આમ પ્રકૃતિ સાથે જોડાયેલા રહેવું એ વધુ યોગ્ય. આ બધું ધર્મ સાથે જોડાય એટલે સૌને સ્વીકાર્ય પણ બને. લગભગ બધા જ ધર્મોના તહેવારો પાછળ આવા કંઈક ઉદ્દેશ્યો રહેલા છે. માણસના સ્વાર્થે અને સ્પર્ધાની વૃત્તિએ એના રંગ બદલ્યા છે.   

જટાયુ પક્ષીનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે ને દશાનન હિંસાખોરનું. અલબત્ત અહી પતંગ ચગાવનારાઓને દશાનન ન કહી શકાય કેમ કે એ પ્રવૃત્તિ સીધી હિંસા માટે નથી. એ આનંદ માટે છે. જે દોરીએ ઝૂલે છે પતંગ, એને કાતિલ ન બનાવીએ તો પતંગની ઉડાનમાં ભલે થોડો ફેર પડે, મજા તો રહેવાની જ. ઉડાન એટલે ઉડાન, એ ઊંચાઈને જ આંબે છે. ઊંચાઈ ઉન્નત અવસ્થાનું પ્રતિક છે. એક તરફ પતંગની ઉડાન હો ને બીજી બાજુ તલના લાડુ અને ચીકીના દીર્ઘ ઓડકાર હો, મજા માટે આથી વધુ શું જોઈએ ? બની શકે કે આવનારા દિવસોમાં પતંગો ચગાવવાની મોબાઈલ ગેઇમ આવે અને સ્ક્રીન પર જ પતંગો ચગાવાય જાય કે કપાઈ જાય…. નભમાં ભલે ને પક્ષીઓ વિહરતા રહે….