🔆શ્રદ્ધા રાવલ ~ કેમ રચું કવિતા?🔆

કેમ રચું કવિતા ?
શબ્દ પકડું ને વિખરાય કવિતા  
આંખમાં ભરું તો ડૂસકાય કવિતા
ઘાવ ખમું ને વહી જાય કવિતા 
ચૂપ રહું તો ગૂંગળાય કવિતા
છાતીના વંટોળમાં વિસરાય કવિતા  
ખુશીની પળે સંતાય કવિતા  
ટેકો લેતાં છૂટી જાય કવિતા  
હે ઈશ્વર તું જ કહે
કેમ રચું કવિતા ?

~ શ્રદ્ધા રાવલ ‘સુમન’ (અનુ. લતા હિરાણી)

દિવ્ય ભાસ્કર @ કાવ્યસેતુ 227 @ 15 માર્ચ 2016 * લતા હિરાણી  

એક હિન્દીભાષી કવયિત્રીની આ કવિતા મેં ખાસ પસંદ કરી અનુવાદિત કરેલી છે. આ કવિતાના શબ્દો સરળ છે, વાત સામાન્ય છે પણ પોતાને વ્યક્ત કરવા મથતા સમસ્ત સ્ત્રીજગતનો આમાં અવાજ છે. જે સર્જક છે, જેમણે સાહિત્યનું કે કોઈપણ કલાનું પડખું સેવ્યું છે, તે આ વિમાસણમાંથી પસાર ન થયા હોય એવું ભાગ્યે જ બને ! આ અનુભૂતિ, આ મૂંઝવણની પળો જીવનમાં ક્યારેક આવી જ હોય.

સ્ત્રી, ચાહે એ ઘર સંભાળનાર ગૃહિણી હોય કે ઘરની સાથે નોકરી કે પોતાનો વ્યવસાય સંભાળનાર સ્ત્રી હોય. જ્યારે એની અંદર કશુંક ઉછળે છે, જ્યારે એને કશુંક કહેવું છે, જ્યારે એ સ્વને શબ્દોમાં શોધે છે, શબ્દો એનામાં છટપટે છે, ત્યારે એને આ ગુંગળાવી નાખતી અનુભૂતિ થાય છે. એને કવિતા કરવી છે, ચિત્ર કે શિલ્પ કરવું છે, સૂર સજવા છે.. પણ અટકી જવાય છે. નથી થઈ શકતું. કેમ કે જે ભાવ વ્યક્ત કરવા છે એને માટે કશુંક સાંકેતિક માધ્યમ જોઈએ છે પણ ડગલે ને પગલે મુશ્કેલી છે… શબ્દો સંભાળવા જતાં ભાવ વિખરાય જાય છે, આંખ વહી ઊઠે છે, ઘાવ તાજા થઈ જાય છે, છાતીમાં ઉઠતાં વંટોળમાં કવિતા ક્યાંય ખોવાઈ જાય છે, થાકીને એ ચુપ થઈ જાય છે તો અવ્યક્ત કવિતા મનમાં ગૂંગળામણ ભરી દે છે.

એવું નથી કે એને માત્ર પીડાની જ કવિતા રચવી છે, સ્ત્રીને ખુશી પણ વહેંચવી છે પણ આવી પળોમાં કવિતા ખોવાઈ જાય છે. એને પકડવાનું તો કદી સફળ થતું જ નથી. એ તરત હાથ છોડાવી નાસી જાય છે. નાયિકા કહે છે, હવે તું જ કહે ઈશ્વર, મારે કવિતા કેમ લખવી?

લો, શ્રદ્ધાજીની વાત અહીં પૂરી થઈ પણ મિત્રો, તમારા દિલ પર હાથ મૂકી કહો કે આ ભાવ તમે ક્યારેક તો અનુભવ્યો જ હશે ! વાતનું અહીં વિસ્તરણ કરીએ તો માત્ર આંતરિક જ નહીં, બાહ્ય સંજોગો પણ સ્ત્રીને અનેકવાર મજબૂર બનાવી દેતા હોય છે. મનમાં સર્જનનું સ્ફૂરણ છે પણ ઝીલવાનો વખત નથી. ઘરનું કામ, પ્રિયજનોની દેખભાળ, મહેમાનોની આવનજાવન, અઢળક સામાજિક જવાબદારીઓ એને એ ક્ષણને ઝીલતાં રોકે છે. મન વરસતું હોય ત્યારે ચિંતાઓ, રોકાણોનું પાત્ર ભરેલું હોય છે. મનમાં વરસતી ઝરમર વરાળ થઈને ઊડી જાય છે. પછી એ હાથ નથી આવતી, ક્યારેક એનાથી હાથ ધોવા પડે છે. આ પણ લગભગ દરેક સ્ત્રીનો અનુભવ હશે…

આવા અનુભવની અભિવ્યક્તિ બધાને જરૂરી નથી લાગતી. “આવું તો થયા કરે !” ત્યારે એને જ કવિતામાં ઢાળી દેવાનો આનંદ અહી આપણા સુધીય પણ પહોંચ્યો. સરળ લખવું ક્યારેક બહુ અઘરું હોય છે. આ જ કવયિત્રીની બીજી ખૂબસૂરત પંક્તિઓ પણ જુઓ.  પોતાનાથી પણ દૂર જઈ એક ‘તનહા શામ’ કદાચ સૌ સર્જકોની ઝંખના હશે.    

એક તનહા શામ કા ઈનામ ચાહીએ
ખુદસે ભી ન મિલ સકું, ઐસા એક વિરામ ચાહીએ. .. શ્રદ્ધા રાવલ

આપને આ વાંચવું ગમશે. આભાર

જેણે શ્વાસમાં જીવન ભર્યું