🔆નેહા પુરોહિત ~ એક છોકરી🔆

એક છોકરી ગામને પાદર મેળે હાલી,
શીતળાસાતમ ગોકુળઆઠમ બચકે ઘાલી,
એક છોકરી ગામને પાદર મેળે હાલી !

એને પગલેપગલે નાચે ફળિયું શેરી પાદર,
કૂવો છલક છલકે જાણે છલકી જતી ગાગર !
ગામનો ઉચક જીવ કરી એ ટેસથી હાલી.
એક છોકરી ગામને પાદર મેળે હાલી !

શિતળામાની દેરીએ જઈને માથું મૂકે ખોળે,
માછલી જેવી આંખ મિંચેલી, ચિતડું તો ચકડોળે,
તડકો એના ગાલની ઉપર લીંપે લાલી !
એક છોકરી ગામને પાદર મેળે હાલી !

લે’રિયું લાલમલાલ પે’રીને રૂપવતી શું ચાલે !
મેળો આંખ્યું ચાર કરીને ઘેલોઘેલો મ્હાલે, 
લાખસવાયા હૈયા છાના ગજવે ઘાલી !
એક છોકરી ગામને પાદર મેળે હાલી !

~ નેહા પુરોહિત

દિવ્ય ભાસ્કર @ કાવ્યસેતુ 223 @ 9 ફેબ્રુઆરી 2016 * લતા જગદીશ હિરાણી

મેળામાં મ્હાલી એક છોકરી

ગુરુત્વાકર્ષણનેય ટક્કર મારે એવું માનવીને ખેંચનારું, હાલમડોલ કરી નાખતું તત્વ કયું ? યુવાન સ્ત્રીનું સૌંદર્ય.. કવિની કવિતાઓ છોડો, આપણું પૌરાણિક સાહિત્ય કે પ્રાચીન મંદિરો, એમાંના શિલ્પો આ બધું એક જ સત્ય સૂચવે છે. સ્ત્રી અને પુરુષ વચ્ચેનું પ્રબળ ખેંચાણ અને આ જ જીવનનો મૂળ ભાવ.. અત્યારે મને રમેશ પારેખનું ‘એક છોકરીના હાથથી રૂમાલ પડે, એ લેવા આખુંય ગામ વળે નીચે’ અને સુધીર પટેલનું આ ગીત પણ યાદ આવે છે, ‘છોકરી બહુ તેજ છે..’ આવા તો કેટલા કાવ્યો!

આ ગીત એક સ્ત્રીએ લખ્યું છે એટલે જરા જુદી રીતે રજૂઆત છે પણ વાત તો એ જ… ગામને પાદર શીતળા સાતમ ને ગોકુળ આઠમનો મેળો જોબનિયાને હિલોળે ચડાવે છે. મેળાનાં ચકડોળ કહેવા પૂરતા જ બાકી ખરા ચકડોળ જુવાન હૈયાઓમાં ઘૂમતાં હોય છે.. મેળામાં જનાર અલબેલી છોકરી બાળપણને બચકે ઘાલી, યુવાનીની ધજા ફરકાવે છે.. એની અફીણી આંખોમાં ગામનું પાદર, ફળિયું, શેરી નાચે છે.. કૂવાઓ છલકાય છે ને ગાગર મલકાય છે. એ પોતે તો ટેસમાં છે પણ ગામના જુવાનિયાઓના જીવ ઊચક છે.. કોની સાથે એના પેચ લડશે, કોને ખબર !

લાલચોળ લેરિયું પહેરી, રૂમઝૂમ લહેરાતી ચાલે જોનારાના દિલને ધડકાવતી એ શીતળા માતાના મંદિરે માથું નમાવે છે પણ આ તો બસ એક પરંપરા છે.. મનમાં કંઈક મનસૂબાઓ ઘડાય છે.. આંખોમાં ઇશારાઓ છલકાય છે. ગાલ પર તડકો ટપલી મારી જાય ને લાલી છવાઈ જાય છે ને આખા મેળાની આંખ્યું ચાર થાય છે.    

અનેક રીતે અનેક કલ્પનોથી આ વાતના ચકડોળ ચગાવી શકાય.. મૂળે વાત યુવાનીના ઉભરાતા ઉમંગની.. ગીતનો લય ભાવકને હિલોળે છે.. ‘ગામનો જીવ ઊચક કરી એ ટેસથી હાલી’ વાંચતી વખતે વાચકને ટેસડો પડી જાય એ નક્કી. વળી આવી અનેક પંક્તિઓ છે જ્યાં આંખ સામે આવી છોકરી તાદૃશ્ય થાય. મેળાનું માનવીયકરણ કરીને એને ઘેલો થઈ મ્હાલતો કરીને કવયિત્રીએ માધુર્ય ઉપજાવ્યું છે. શબ્દો અને પ્રતીકો સુવાંગ ગ્રામ્ય પરિવેશ ઊભો કરી દે છે. નાયિકાની પડખે પડખે એની રાસલીલા જોતો જોતો ભાવક ખૂલે ને ખીલે ને આ ગીતનો લય ઝીલે એવું મજાનું આ ગીત થયું છે. મજાની વાત ને એની મજાની રજૂઆત !

લો, ત્યારે આ રમેશ પારેખનું ગીત પણ માણી જ લઈએ…  

એક છોકરીના હાથથી રૂમાલ પડે,
એ લેવા આખુંય ગામ વળે નીચે
જુવાન આંખ ફાડે, બુઢ્ઢાઓ આંખ મીંચે.

નામ કોનું રૂમાલમાં આ છોકરીએ ભર્યું છે,
એ બાબત પર ઠેર ઠેર ગરમી
પડ્યા ગામના બગીચાઓ ખાલી કુંજાર
અને નાસ્તિકો થઈ ગયા ધરમી
કારણ કે મંદિરે જાય છોકરી
તો લોક શું કરવા ટળવળે બગીચે ?

ગંધ છોકરીની આવી જે જીવને,
તે જીવની ગંભીરતામાં પડી ગયો ગોબો.
સહુ છોકરાને અરીસાઓ ઠપકો આપે,
કે જરા મોઢાઓ માંજો ને શોભો
કારણ કે ફળિયાના હિંચકે આ છોકરી,
એકલી બેસીને રોજ હીંચે……… ~ રમેશ પારેખ