🔆હીરાબહેન પાઠક ~ હવે તો🔆

હવે તો માળામાંથી ઊડું !
બસ, બહું થયું
કયાં લગી આમ ભરાઇ રહેવું ?
સાવ ઘરકૂકડી !

હા, માળામાં છે,
મારા સુંવાળા સુખ શાંતિ,
પણ આ દૂરનું આકર્ષણ,
તો છે આભ, મારી ગતિ
હવે એ જ સન્મતિ,
હું જીવું મારા વતી..

પાંખોમાં  વિદ્યુત સંચાર
અડધા ચરણ  માળામાંહ્ય,
અડધા કેવા ઉંચકાય !
ચંચુ ને ચક્ષુ આભે ધાય
કરું ગતિ ઉતાવળી..
આ હું ઊ…..ડી ચલી ! 

~ હીરાબહેન પાઠક

દિવ્ય ભાસ્કર @ કાવ્યસેતુ 158 @ 21 ઓક્ટોબર 2014 * લતા હિરાણી

‘હું જીવું મારા વતી…’ કેટલી જબરદસ્ત ઝંખના છે એક સ્ત્રી માટે, જે અનેક સ્ત્રીઓએ ઝંખી છે, બહુ ઓછી  સ્ત્રીઓ પામી છે અને એવી તો લાખો, કરોડો કે જેને પોતાના માટે જીવવું એટલે શું એની જ ખબર નથી. પતિ માટે, સંતાનો માટે, કુટુંબ માટે એ જીવ્યે જાય છે.

હીરાબહેન પાઠક એટલે આપણી આગલી પેઢીના કવયિત્રી. કવયિત્રી હોવાને નાતે, એક સાક્ષર, વિદ્વાન સાહિત્યકાર પતિ રા.વિ.પાઠકના પત્ની હોવાને નાતે એમને એક જુદું જ વાતાવરણ પ્રાપ્ત થયું હોય. મનપંખીને માત્ર પાંખો ફફડાવવાનું જ નહીં, આંખ સામે આખું આકાશ પથરાયેલું મળ્યું છે. ઉપરના શબ્દોમાં આભ,પાંખ અને ઉડાન મન ભરીને વેરાયા છે. માળામાં ભરાઇ રહેવામાં શાંતિ અને સલામતીનું સુખ છે. હૂંફ અને સુંવાળપ છે. અજ્ઞાત ડરના અંધારાને હડસેલી બારણાં બંધ કરી દઇ શકાય છે. પણ આ માળો ક્યાં સુધી ? માથે નાનકડું છાપરું આકાશને ક્યાં સુધી અટકાવ્યે રાખે ? જેને આકાશની ઝંખના છે એને માળાની દિવાલો નડતર થવાની જ. એના શ્વાસ રુંધવાની જ. આ પ્રક્રિયા મનુષ્યમાત્ર માટે સહજ છે પણ સ્ત્રી માટે એ જરા હટકે બાબત બની જાય છે. પોતાને ઉડવું છે. પાંખો ફફડે છે ને દૂર ગગન સાદ દે છે એવું વિચારવાનું સ્ત્રી માટે એટલું સહજ નથી. એના પગમાં જવાબદારીઓની ઝંઝીર પડી છે. એ પોતે ઇચ્છે તોય ઝડપથી એમાંથી મુક્ત થઇ શકે એમ નથી.

સમય બદલાયો છે, યુગ બદલાયો છે, વિચારધારા બદલાઇ છે. પરિસ્થિતિમાં જબરદસ્ત પરિવર્તન આવ્યું છે. અલબત્ત સ્ત્રીની જવાબદારીમાં એટલો ફેરફાર નથી થયો પણ એની સ્વતંત્રતામાં ઘણો ફરક પડી ગયો છે. એને આગળ વધતાં અટકાવનારા પરિબળો હવે ઓછા થઇ ગયા છે અને થતાં જાય છે. હવે એ ધારે તે કરી શકે છે. એની અસ્મિતાને સમાજે હવે સ્વીકારવી પડે છે. ક્યાંક રાજીપાથી, ક્યાંક નછૂટકે,  ક્યાંક જરૂરિયાતથી. સ્ત્રી એક વ્યક્તિ છે, એનેય સપનાં હોય, એનેય આગળ વધવું હોય, કંઇક કરી બતાવવું હોય એ વાતનો સ્વીકાર હવે ખાસ કરીને શિક્ષિત સમાજમાં જોવા મળે છે.

જેને ઊડવું છે એણે

હવે રક્ષણની ભાવનાનો, સુંવાળપનો ત્યાગ કરવો જ પડે. જોખમ લેવું જ પડે. દૂરનું આકાશ એને સાદ દેતું હોય ત્યારે, ચરણ થનગની ઊઠતા હોય ત્યારે, આ ભાવનાને બાંધી ન બંધાય. રોકી ન રોકાય. આજે આ લેખ લખી રહી છું અને સમાચાર આવે છે કે આપણો દેશ મંગળ ગ્રહની ભ્રમણકક્ષામાં પ્રથમ પ્રયત્ને પહોંચી ગયો. પ્રથમ પ્રયત્ને મંગળની ઓરબીટમાં પ્રવેશનાર ભારત પહેલો દેશ છે. મારા મનમાં અનાયાસ જ આ કવિતા સાથે એનું અનુસંધાન થઇ જાય છે.

ઘરને સંભાળવું અને આકાશની ઊંચાઇઓ સર કરવી આ બંને ધ્યેયમાં બેલેંસ રાખનાર સ્ત્રી જ ભાગ્યવિધાતા બની શકે. એ બંનેને પહોંચી વળી શકે એમાં કોઈ શંકા નહીં.

‘અડધા ચરણ  માળામાંહ્ય, અડધા કેવા ઉંચકાય !’

એના પગ ધરતી પર મંડાયેલા રહે અને છતાં પાંખો આકાશે વિસ્તરે… ઘરકૂકડી રહેવું એની પ્રકૃતિ નથી અને ખુલ્લું આકાશ એની નિયતિ છે. આવી સ્ત્રીઓને સલામ. એમની શક્તિને, એમની કલ્પનાને, એમની ધગશને સલામ.