🔆ઇન્દિરા સંત ~ મારે કેટલું બધું🔆

મારે કેટલું બધું રડવું’તું
પણ… મારી પાંપણની ગાગર
યમુનામાં ભરાઈ જ નહીં ;
મારે કેટલું બધું હસવું’તું
પણ…
રાધાને વશ થયેલો કંકર
મારા ગળામાં જ દટાયો’તો
મારે કેટલું બધું બોલવું’તું,
પણ… પેલી દુષ્ટ મોરલીએ
સાત મુખોથી
મારા અવાજને શોષી લીધો’તો :
બન્ને પાંખ પસારીને
પંખીની ગતિથી
મારે આવેગથી ઊડવું’તું…
પણ… પગની સોનાની સાંકળીએ
મારા પડછાયાને
જોરથી બાંધી દીધો’તો :
તેથી જ…
તેથી જ સ્તો એની ક્રીડામાં
કંદુક થઈને
મેં યમુનાના ધરામાં ડૂબકી દીધી…
પણ.. હાય રે દૈવ !
ત્યાં પણ કાલિયાએ વેર વાળ્યું…….

~ ઇન્દિરા સંત (મરાઠી)  અનુ. સુરેશ દલાલ

દિવ્ય ભાસ્કર @ કાવ્યસેતુ 323 @ 20 માર્ચ 2018 * લતા હિરાણી   

આ પ્રેમની વાત છે. એક સ્ત્રીના પ્રેમની વાત. શરૂઆતની પંક્તિઓ વાંચતાં એમ જ લાગે કે આમાં શું કાવ્ય છે ? અલબત્ત ઘણીવાર સરળ શબ્દો હૃદયસોંસરવા ઉતરી જતાં હોય છે અને સરળ શબ્દોમાં મોટો ગૂઢાર્થ પણ સમાયેલો હોય છે. મીરાંબાઈ કે સતી તોરલના ભજનો એમ જ લોકહૈયે નથી વસ્યા ! નરસિંહ મહેતા હોય કે ગુરુ નાનક ! આવા તો અનેક નામો લઈ શકાય. આ સંતો કદી કલમ લઈને લખવા બેઠા નથી તોય એમના ભજનો ઘેર ઘેર ગુંજે છે અને એ સરળ શબ્દોનો કમાલ છે ! ભલે આડવાત છે પણ આ લખતાં લખતાં કવિ હરદ્વાર ગોસ્વામી યાદ આવે કે ‘ગુજરાતીનું પણ ગુજરાતી કરવાનું ?’ હોય છે, સાહિત્યમાં ઘણા વિદ્વાનો સાદી વાતને એટલી ગૂંચવાડાભરી બનાવી દેતા હોય છે ! એમને એમાં જ પોતાનું મહત્વ લાગતું હોય છે…

હા, તો અહીંયા એક કૃષ્ણવિરહી ગોપીની વ્યથા છે. સાહિત્યમાં માત્ર અને માત્ર રાધા ચિતરાઈ છે પરંતુ ગોકુળની અસંખ્ય ગોપીઓને કૃષ્ણનું એટલું જ ઘેલું હતું. ઊંડા પ્રેમના લક્ષણો બધે સરખા જ જોવા મળે. ખૂબ હસવું હોય, ગળે વળગીને રડવું હોય, કેટલુંય કહેવું હોય, સાંભળવું હોય, મનમાં ઉત્સાહની એવી પાંખો ફૂટે કે પંખીની જેમ ઉડવું હોય ! પણ મન ભરીને રડી શકાતું નથી, યમુના સાથ આપતી નથી. હસવું છે પણ ખુશી વ્યક્ત નથી થઈ શકતી,  રાધાને વશ થયેલો કંકર એના પોતાના ગળામાં નડે છે ! મોરલીનો સૂર એટલો મન પર છવાઈ જાય છે કે એ વાચા હરી લે છે ! ઊડવામાં બાધક બને છે પોતાના જ પગની સોનાની સાંકળીઓ ! અહીં પ્રતીકાત્મક રીતે વાત થઈ છે. સરસ કવિકર્મ  છે. સોનાની સાંકળી ગોપીને નથી બાંધતી, એના પડછાયાને બાંધે છે. શરીરની અવસ્થા તો જેમની તેમ છે પણ મન રોકાયેલું છે. મન બંધાયેલું છે એટલે પાંખ મળવા છતાં ઉડાતું નથી. સમાજના બંધનો એને રોકે છે. આ વ્યથા કોને જઈને કહેવી ?

હવે યમુનામાં ડૂબકી મારવાનું બાકી રહ્યું છે જેથી કૃષ્ણ એને ગેડીદડાની જેમ બહાર કાઢે પણ કાળીનાગ ત્યાંયે ભાગ પડાવવા બેઠો છે. કૃષ્ણ એને સુવાંગ મળતો જ નથી. કદાચ કવયિત્રી માને છે અને અહીં પણ એને એ જ વ્યક્ત કરવું છે કે જીવન આખું આ પીડા એ જ તપ છે, સાધના છે. રોજબરોજના આ દુખો તેની કસોટી છે. એ સહેવાના છે અને એમાથી જરાપણ નાસીપાસ નથી થવાનું, હિંમત નથી હારવાની. આ વિરહની આગમાં બળીને જીવ સોનું થશે અને એને એ અંતિમ દશા, જેને માટે જીવ તલપાપડ હોય છે, એ પ્રાપ્ત થશે. 

કૃષ્ણભક્તિ એટલે પ્રેમલક્ષણા ભક્તિ. પ્રેમીજનને કૃષ્ણ જેટલા બીજા કોઈ દેવ હૈયે વસ્યા નથી. એ જ કારણ છે કે પ્રેમની, વિરહની, પીડાની કવિતાઓ કૃષ્ણના નામે ખૂબ લખાઈ છે. જે સંતો થઈ ગયા એમને બાદ કરીએ તો આજ સુધી લખાયેલી કૃષ્ણપ્રેમની કવિતાઓમાં ખરેખર ક્રુષ્ણ માટે કેટલી છે અને કેટલી અંગત છે એ તારવવું એક સંશોધન બની જાય પણ પ્રેમમાં પડનારી અને ડૂબનારી દરેક વ્યક્તિ પોતે ગોપીભાવ અનુભવે તો એ સ્વીકાર્ય છે અને સાર્વત્રિક પણ.   

🥀દિન વિશેષ : સંધ્યા ભટ્ટ, જન્મશંકર મહાશંકર બૂચ🥀   

🙏આપની પસંદના કવિ કોણ છે? ‘Search’માં એમનું નામ લખો! અને વાંચો એમની કવિતાઓ. એમાં આપ પોતે પણ હોઈ શકો.🙏

🙏આપને કવિઓ વિશે જાણવામાં રસ છે? જુઓ વિભાગ ‘સર્જક’.  મોબાઇલના ઉપરના જમણે ખૂણે આવેલી આડી ત્રણ લાઇન ટચ કરો અને ખુલશે વિભાગો.🙏 

કહેવું પડે હોં ! (હાસ્ય)