🔆મણિલાલ હ. પટેલ ~ સાંજને સોડમથી🔆

સાંજને સોડમથી ભરી દેતાં, રોટલા ઘડતી બાના હાથ;
અષાઢી મેઘ અને નહિં ઝીલી શકાતી શતશત નેવાંની ધાર,
મારા શૈશવના ફળિયામાં હજીય ચણતાં કબૂતર : મારી કવિતા.

અંગે અંગે ઘાસ થૈ વ્યાપી જતું તરણું,
પહેલા વરસાદે વાડે વાડે કંકોડાં વીણતી નમાઇ છોકરી : મારી કવિતા.

ભીનાં ભીનાં અંધારાંની સાખે વસ્ત્રો બદલતી કૂંપળ,
બેનનો ભીનો અવાજ, ભાઈની આંખોની આર્દ્રતા;
ભવભવી ભીની આણ, ઘોર અંધારી રાતનાં નક્ષત્રો : મારી કવિતા.

ઘરની જાળીમાં મોટા થતાં, પડીયામાં પ્રગટેલા માતાના જ્વારા,
નિર્જળ તળાવની તિરાડો : મારી કવિતા.

બાપુજીનો ડૂમો, બેનનું ગૌરીવ્રતનું જાગરણ ;
ભીતરના જખમો, યુગોની પીડા, બાકી રહેલો દાવ,
અહો રાત અહો રાત સતત જાગરણ, જાગરણ :  મારી કવિતા
નમાઇ પીડા મારી કવિતા….! 

~ મણિલાલ હ. પટેલ

દિવ્ય ભાસ્કર @ કાવ્યસેતુ 230 @ 5 April 2016 * લતા હિરાણી

*કવિતાનું પ્રાગટ્ય*

કવિની કલ્પનાના ચોક્કસ ક્ષેત્રો હોય ? એની કોઈ સરહદો હોય ? ના જ હોય…. તો આ શું છે ? બસ, આ એક ઝાંખી માત્ર છે કે કવિની કવિતા કેવી કેવી રીતે, ક્યાં ક્યાંથી ઉદભવી શકે છે ! સર્જનની પ્રસવક્ષણોની આ જરા-સી ઝલક  છે. અહી ચિંધેલી દિશાઓ એના અનંત છેડાઓ લઈને વિસ્તરે છે… એની આંગળી પકડીને ચાલીએ તો જીવનની વાટ પૂરી થઈ જાય પણ રસ્તો ન ખૂટે ! સામે મળતા અજવાળાં-અંધારાને વધાવતી ને એમાંથી ચેતના જગવતી, કવિતાના પ્રાગટયની આ કવિતા છે, એના પ્રાગટયની ક્ષણોને અજવાળતી આ કવિતા છે. આ પ્રાગટ્ય સૂર્યોદય સમું છે. અનંતકાળથી ઊગે છે ને અનંતકાળ સુધી પ્રકાશ્યા કરશે.

રોટલા ઘડતી બાના હાથ સમી સાંજને કેવી મીઠી સોડમથી ભરી દે ! કવિતા એ સુગંધમાંથી જન્મે છે. ઝીલવાની અપાર ઝંખના અને છતાંય નહીં ઝીલી શકાતી નેવાની શત શત ધાર કે બાળકના કાનમાં ફળિયામાં ચણતા કબૂતરોના ગૂંટરગુનો ગુણાકાર એ કવિતા છે. એકાદ તરણું મનને લીલુછમ બનાવી દે ત્યારે કવિતા લખાય નહીં તોય જીવાય તો છે જ ! ‘ભીનાં ભીનાં અંધારાની સાખે વસ્ત્રો બદલતી કૂંપળ’ આ એક પંક્તિ જ પૂરી કવિતા છે. કૂંપળ વિકસીને કળી બનવાની પ્રક્રિયા કેટલા અદભૂત કલ્પનથી કહેવાઈ છે ! 

વાડે ઊગી ગયેલા કંકોડા વીણતી મા વગરની ગરીબ છોકરી હૃદયને વલોવી નાખે. સુખદુખમાં સંગાથે એવો ગરવો ભાઈ ને એની નરવી બેન, બાપુજીનો ડૂમો ને બેનડીની આસ્થા – સંબંધોના સઘળા નમણાં ફૂલોની નજાકત, એ કવિતાના ઉદગમસ્થાનો છે. કુદરત તો સ્વયં મહાકાવ્ય છે. ઘોર અંધારી રાતનાં નક્ષત્રો, પડીયામાં પ્રગટેલા ને ઘરની જાળીમાંથી ડોકિયા કરતાં માતાજીના જુવારા, વરસાદ વગર તરસીને સૂકાયેલા તળાવની તિરાડો કવિના હૃદયને જગવનારા તીવ્ર સંવેદનો છે. છાતીની ભીતર ભરેલા જખમો, દિવસ-રાત પીડતી પીડા, એ પાછળ થતાં રાતોના ઉજાગરા… કવિતા ક્યાં ક્યાંથી આવે છે ! કેટકેટલું બક્ષી જાય છે !

કવિતા સુખ આપે છે ને કવિતા પીડાથીયે ભરી દે છે. કવિતા શબ્દોમાં પ્રગટે છે ને મૌનમાંય ઘૂઘવી શકે છે. પારાવાર પાણીથી છલકાતો ને નજર સામે ઉછાળા મારતો સાગર કોઈની યાદમાં દિલને સૂકુભઠ્ઠ બનાવી જાય એ કવિતા. એ અનુભૂતિ શબ્દબદ્ધ જન્મે કે ન પણ જન્મે ! એનું અસ્તિત્વ નક્કી. કવિતા રચી શકાય ને કવિતામાં રાચી શકાય.  
@@

🙏 આપનો જન્મદિન (વિભાગ વિશેષ) પણ ‘કાવ્યવિશ્વ’માં સમાવિષ્ટ છે. આપનું નામ લખો, ‘search’ માં, પોસ્ટ હાજર!🙏

🙏’કાવ્યવિશ્વ’માં મનપસંદ કવિની કવિતા મળી શકે છે, કવિનું નામ લખો ‘search’ માં, પોસ્ટ હાજર! 🙏

@

પ્રવેશ જીવનમાં