🔆સુરેશ’ચંદ્ર’ રાવલ ~ જ્યારે તું🔆

જ્યારે તું
ફાનસના મેશ જામેલા કાચને
રાખથી ઘસી ઘસીને ઉજાળતી
ત્યારે
મને રાખ અને ઉજાસની વચ્ચેનો
સંબંધ સમજાતો…

સાચું કહું ?
તું ગઈ
તારી પાછળ ફાનસ ગયું
ને ઘરનું અજવાળું પણ…..

અત્યારે હું નીકળ્યો છું ગુજરીમાં
શોધવાને તારું એ કાચવાળું ફાનસ
જો તે મળી જાય તો કેવું સારું !

કારણ….
તે ફાનસના કાચમાં
જોવો છે મારે
બા
તારો ચકચકિત ચહેરો…..

~ સુરેશ’ચંદ્ર’ રાવલ 

દિવ્ય ભાસ્કર @ કાવ્યસેતુ 274 @ 21 માર્ચ 2017 * લતા હિરાણી

જ્યાં સુધી જીવે છે ત્યાં સુધી જેને ‘ટેકન ફોર ગ્રાન્ટેડ’ લેવામાં આવે છે, મા એક એવી લક્ઝરી છે. થાળી પીરસીને રાહ જોતાં જોતાં થાકથી ઝોકાં ખાતી મા પર ગુસ્સેય થઈ શકાય છે, “કેટલી વાર કહ્યું, રાહ ન જો, સૂઈ જતી હોય તો…. હું હવે નાનો નથી !” પછી મા ન હોય ત્યારે માનો એ ચહેરો આંખમાં આંસુ બની અંજાય છે અને બોલાયેલા શબ્દો પોતાને જ વાગે છે. સમય બદલાઈ રહ્યો છે. ડાઈનીંગ ટેબલ પર જમવાનું ઢાંકી મા નોકરીએ જતી રહી હોય એ વાત સામાન્ય બની છે ત્યારે પેલી રાહ હોતી મા ખરા અર્થમાં લક્ઝરી બની જાય છે. ‘મારી પત્ની ? એ કાંઇ કરતી નથી, બસ ઘરમાં જ….’ આ શબ્દો આરામથી બોલી શકાય છે પણ ઢગલો એક ઘરકામ ઉપરાંત દિવસભર સૌની રાહ જોવાની, સૌની અલગ અલગ જરૂરિયાત એના સમયે જ પૂરી કરવાની અને સતત સૌ માટે અવેલેબલ રહેવાની સ્ત્રીની/માતાની ક્ષણોનો હિસાબ કરવામાં આવે તો એનું કર્જ જિંદગીભર ન ચૂકવી શકાય એટલું મોટું થઈ જાય. આ સમયમાં નોકરી કરતી સ્ત્રીઓ માટે નવી જવાબદારી ખૂબ વધી છે અને જૂની એટલે કે પારંપારિક જવાબદારીઓમાં એટલો ઘટાડો નથી થયો એટલે બધું નિભાવવું વધુ મુશ્કેલ બન્યું હોય એવું બને.

જ્યારે ફાનસ સળગાવી અજવાળું કરાતું એ સમયની માની વાત અહીં છે. રાખ અને ઉજાસ વચ્ચેના સંબંધની વાત માર્મિક અને સ્પર્શી જાય એ રીતે કહેવાઈ છે. માને ઘરનું અજવાળું કહેવાથી વિશેષ એના પ્રેમને કઈ રીતે વર્ણવી  શકાય ? સંતાનની આંખમાં માનો ચહેરો જ ઉજાસ પાથરે છે અને માના સાડલામાં મોં છુપાવ્યા પછી ફેલાતા અંધારામાં કેટલી હૂંફ અનુભવાય છે એ અનુભવથી જ સમજાય. કવિ અનિલ ચાવડાની પંક્તિઓ યાદ આવે ને ! ‘સ્હેજ અડતામાં જ દુખો સામટાં થઈ જાય ગાયબ / મા હથેળીમાં સતત જાદુઇ એવો સ્પર્શ રાખે છે’  

સમય જતો રહ્યો છે, જૂની ચીજો મળે તો માત્ર ગુજરીમાં. કાચવાળા ફાનસના અજવાળામાં સાચથી ઝળહળતો માનો ચહેરો નાયકને જોવો છે. આ ગુજરી મનની છે, યાદોની છે, સ્મરણોની છે. અહીં ચહેરા છે, સ્પર્શ છે, વાતો છે, વિગતો છે. જે જે સાચવ્યું છે એનો ભંડાર છે, એટલે મળશે, જરૂર મળશે… માનો ચમકતો ચહેરો, છલકતી યાદો ને નીતરતી પાંપણો…. બધું જ મળશે…. કેમ કે ઇચ્છાની તીવ્રતા છે, ભાવનાની ભરતી છે….

જીવન આમ જ ચાલ્યા કરે છે. કશુંક જતું રહે પછી એ મેળવવું હોય છે. કોઈ ખોવાઈ જાય પછી એને પામવું હોય છે. યુવાનીમાં બાળપણ આકર્ષે છે ને ઘડપણમાં યુવાની જોઈતી હોય છે. નિકટતમ સંબંધોની સાચી ઓળખ એના ગયા પછી જ થાય છે. કદાચ ઈશ્વરે માનવસ્વભાવ જ એવો બનાવ્યો છે જેથી જીંદગીભર એ વીતી ગયેલા સ્મરણોની પાછળ હરણની જેમ દોડ્યા કરે ને અંતે ખ્યાલ આવે કે આ સઘળું મૃગજળની માયા… જો કે સાવ એવુંય નથી. સમય પર, સમયસર, સમયોચિત કદર કરી શકનારા, જાણી માણી અનુભવી શકનારા અને દુનિયા જેમને પગે પડે એવા થોડાક લોકો ઈશ્વર મોકલ્યા કરે છે જેથી એનું સર્જન સંપૂર્ણ થાય…