🔆જયશ્રી વિનુ મરચંટ ~ કોશેટામાં🔆

કોશેટામાં પોષાયેલી અટકળની બંધ આંખો
ને પછી,
અટકળને અંધ પાંખો ફૂટે
ને પછી
એ…ને…અટકળ ઊડી, ઊડી, ને એવી તે ઊડી, 
ને પછી, 
અટકળ બની ગઈ અફવા
ને પછી,
અફવાને ફૂટે ચારેકોરથી શતશત ચરણ
ને પછી,
ચરણોની હરણફાળ, અંધ પાંખોનો ફરફરાટ, 
ને પછી,
ઊડી ઊડીને અફવા થાકે
ને પછી,
ચરણ સંકોરે, અંધ આંખો ખેરવે,
ને પછી,
કોશેટામાં પાછી પેસીને ઉઘાડે બંધ આંખોને
ને પછી,
કોશેટામાં ડંકાની ચોટ પરથી એલાન કરે કે 
“હું અટકળ નથી, અફવા નથી,” 
ને પછી,
છાતી ઠોકીને કહે, હિંમતભેર કે, “હું જ સત્ય છું!”
ને પછી,
કોશેટાની પંચાયતી અદાલત પાસે મ્હોર મરાવે 
એના સત્ય હોવાના દાવા પર, 
ને પછી,
ત્યારથી કોશેટામાં સત્ય, અટકળ અને અફવાની ગુલામી કરે છે….!

~ જયશ્રી વિનુ મરચંટ

દિવ્ય ભાસ્કર @ કાવ્યસેતુ 249 @ 30 ઓગસ્ટ 2016 * લતા હિરાણી

અચાનક શબ્દો પર નજર પડે, નજર આગળ વધવા લલચાય ને એક સુંદર ‘જરા હટકે’ કાવ્ય મળી આવે એવું ક્યારેક ક્યારેક બને ! ‘ને પછી’ જેવો મજાનો લય અને રવ લઈને આવતું આ કાવ્ય.

પહેલાં અટકળો થાય, એમાંથી અફવા જન્મે અને ધીરે ધીરે આ અફવા ફેલાવનારાઓ એને સત્યનું મહોરું પહેરાવીને જ જંપે ! આ એક કડવું પણ સત્ય છે. જૂઠને સત્યમાં ફેરવી નાખવાનું સત્ય યાને કે અસત્યનું સત્ય ! અફવાને મારીમચડીને સત્ય તરીકે રજૂ કરવામાં આવે એ તો આપણા સૌનો રોજેરોજનો અનુભવ છે. એટલે  વાત બહુ ગંભીર છે, મુદ્દો ગહન છે પણ રજૂઆત માટે કોશેટાનું કલ્પન ખૂબ મુલાયમ અને છતાંય ડંકાની ચોટ જેવુ સશક્ત અને સબળ છે.

ભ્રમણાનો કોશેટો ને એમાંથી પેદા થતી અટકળની બંધ આંખો ! એક એક શબ્દ વિચારીને મુકાયેલો છે. આંખો છે પણ બંધ છે. એ કશું જોવા એટલે કે સચ્ચાઈ જાણવા સમજવા કે વાસ્તવિકતાને ઓળખવાનો ધરાર ઇનકાર કરે છે. જુઓ એ પછી આની ‘અંધ’ અને ‘બંધ’નો માત્ર પ્રાસ જ નથી મળતો… એ અત્યંત અર્થસભર વાત બની રહે છે. આંખો બંધ છે ને પાંખો ફૂટે પછી એય અંધ છે ! એ ફફડે, ઊડે પણ ગમે ત્યાં ઊડે, આડેધડ ઊડે. ન હોય એની દિશા કે દશા, માત્ર અવદશા જ હોય ! એટલે આ અટકળની પાંખો એને જલ્દીથી અફવામાં પરિવર્તિત કરી શકે.

અફવાની સત્ય (અસત્ય) બનવાની દોડમાં કવિએ એક પછી એક પગલાં સમજીને ભર્યા છે. ઓક્ટોપસને આઠ હાથ હોય છે ને મીનીપેડને સહસ્ત્ર પગ હોય છે પણ અફવાને તો સહસ્ત્ર હાથ અને સહસ્ત્ર પગ છે. દરેક હાથ પાસે જુદું હથિયાર અને દરેક પગ પાસે જુદો રસ્તો ફૂટી નીકળે છે જે તેને સત્ય (?) બનવા તરફ લઈ જાય. અહીં માત્ર દોડ જ નથી થતી, એલાન થાય છે, ડંકા નિશાન સાથે સવારી નીકળે છે જેથી લોકોને ભરમાવી શકાય. આમેય ટોળાંને દિમાગ નથી હોતું અને એકલદોકલની કોઈ સાંભળતું નથી. એ કહેવા જાય તો એણે કાં તો ઇસુની જેમ વધસ્તંભે ચડવું પડે અથવા સોક્રેટીસની જેમ ઝેર પીવું પડે… સત્યને ખીલા ઠોકાય ને જૂઠાણાંને હારતોરા પહેરાવાય એ આપણા સમાજનું વરવું પ્રતિબિંબ છે. એવું ન હોત તો આજે કરોડોની પ્રજા મુઠ્ઠીભર લોકોના આવા કોશેટાસત્યોની નીચે કચડાતી ન હોત ! 

‘ને પછી’ કેવું સાતત્ય ખડું કરે છે.. એક પ્રોસેસને ગતિ આપે છે અને એક રીતે કવિતામાં પ્રાણ પૂરે છે. પૂરી સામાજિક નિસ્બત ધરાવતી બાબતને કલામયતાથી રજૂ કરનાર આ કવયિત્રીપાસેથી ઘણાં સારાં કાવ્યોની અપેક્ષા રહે છે. 

આપને મારી આ વાર્તા વાંચવી ગમશે. આભાર.

દરવાજો