🔆કુમાર અંબુજ ~ જ્યારે તે🔆

જ્યારે તે બુલબુલ હતી ત્યારે એણે રસોઇ કરી,
પછી હરિણી થઇને પણ રસોઇ પકાવી.
તમે એની રસોઇ વખાણી,
એટલે બમણા ઉત્સાહથી રસોઇ પકાવી.

બચ્ચાને ગર્ભમાં સંતાડીને પણ એણે રસોઇ પકાવી.
પછી બચ્ચાને ગોદમાં લઇને એણે
પોતાનાં સ્વપ્નોમાં પણ રસોઇ કરી.
તમે એની પાસે અડધી રાતે રસોઇ કરાવી
વીસ માણસોની રસોઇ કરાવી.

એ આસમાનના સિતારાને સ્પર્શીને આવી
ત્યારે પણ બે બટેટામાંથી શાક બનાવ્યું.
દુખતી કમરમાં, ચડતા તાવમાં એણે રસોઇ કરી
એ કલર્ક થઇ, ઓફિસર થઇ, એ ડોક્ટર થઇ,
એ તંત્રી થઇ, એ અંતરિક્ષમાં જઇ આવી.
પણ દરેક વાર એની સામે કસોટી મૂકવામાં આવી: રસોઇ આવડે છે?

હવે એ થકાનની ચટ્ટાન ઉપર ચટણી વાટી રહી છે
રાતની કડાઇમાં પૂરીઓ તળી રહી છે
ગરમ ગરમ ફુલકાં ઉતારીને પતિને ખવડાવી રહી છે.

પતિ બૂમ પાડે છે: ‘થૂ થૂ થૂ… આટલું બધું નમક?’
એ બિચારા પતિને ક્યાંથી ખબર હોય કે
ભૂલથી એના ખારા આંસુ જમીન ઉપર પડવાને બદલે
ફુલકાં ઉપર પડી ગયા છે.

ખાવાની ગંધથી જ એની ભૂખ મરી ગઇ છે.
એની અંદર ભરાઇ ગયો છે વઘારનો ધુમાડો

સ્ત્રીઓ રસોઇ બનાવે છે.
નાસ્તાના પૌંઆ પછી પરાઠા બનાવે છે
ભીંડી બનાવ્યા પછી કારેલાં છોલે છે…

~ કુમાર અંબુજ (હિંદી)

દિવ્ય ભાસ્કર > કાવ્યસેતુ 183 > 28 એપ્રિલ 2015 * લતા હિરાણી

ચાલુ દિવસોએ તો ખરી જ પણ રવિવારે શહેરોમાં અને હવે નાના નગરોમાં પણ રેસ્ટોરન્ટમાં ઊભરાતી પ્રજા, લાઇનમાં કલાકો સુધી ટેબલ માટે વેઈટ કરતી પ્રજાને જ જેમણે જોઈ છે તેમણે આ કવિતા નહીં સમજાય પણ કવિતામાં વર્ણવાયેલી આ વાત આજેય એટલી જ સાચી છે, વાસ્તવિકતા છે. ફરક એટલો કે એક સમયે, ચાહે શહેર હો યા ગામડું, અમીર હો કે ગરીબ, સમસ્ત સ્ત્રી જાતિ માટે આ સત્ય હતું, આજે શહેરોમાં, ખાસ કરીને સુખી અને મધ્યમ વર્ગમાં એ ઝાંખું પડ્યું છે.

સ્ત્રી માટે રસોઈ આવડવી એ જ એની સૌથી મોટી લાયકાત. ‘પતિને પામવાનો રસ્તો એના પેટમાં થઈને જાય છે’ એવી કહેવત અમથી પડી હશે ? આમેય અમે નાના હતા ત્યારે એ જ સાંભળ્યુ છે કે સારી રસોઈ આવડતી હશે તો પતિ અને સાસુ રાજી રહેશે માટે કામ શીખો. સ્ત્રી ચાહે સિદ્ધિના કેવા કેવા શિખર આંબે પણ પરણવા માટે એ એની લાયકાત નથી. એના માટે રસોઈ આવડવી ફરજીયાત. નોકરી પરથી સાંજે થાકીપાકી આવતી સ્ત્રીને પતિએ મદદનો હાથ લંબાવવાનીય જરૂર નહી. મદદ કરવાની તો બાજુએ રહી, ‘આટલું મીઠું? રોટલી જાડી છે, શાક બરાબર ચડ્યું નથી’ વગેરે ભૂલો કાઢવી કે એના માટે ગુસ્સો કરવો પતિનો જન્મસિદ્ધ હક છે.

સ્ત્રી બાળપણમાં શીખેલી રસોઈના વખાણ સાંભળી સાંભળીને ઉત્સાહથી એ બનાવતી જ રહી, રાત-દિવસ, સવાર-સાંજ જોયા વગર. સપનામાં એણે રસોઈ બનાવી અને બીમારીમાં પણ. હવે એ થાકી છે, આરામ ઝંખે છે. એની આંખમાંથી આંસુ ટપકે છે પણ એનો કોઈ અર્થ નથી.. એણે રસોઈ જ કરવાની છે અને કરતા રહેવાનું છે, શ્વાસ ખૂટી જાય ત્યાં લગી…