🔆मैथिलीशरण गुप्त – सखि, वे मुझसे कहकर🔆 -

*सखि, वे मुझसे कहकर जाते*

सखि, वे मुझसे कहकर जाते,
कह, तो क्या मुझको वे अपनी पथ-बाधा ही पाते?

मुझको बहुत उन्होंने माना
फिर भी क्या पूरा पहचाना?
मैंने मुख्य उसी को जाना
जो वे मन में लाते।
सखि, वे मुझसे कहकर जाते।

स्वयं सुसज्जित करके क्षण में,
प्रियतम को, प्राणों के पण में,
हमीं भेज देती हैं रण में –
क्षात्र-धर्म के नाते
सखि, वे मुझसे कहकर जाते।

हु‌आ न यह भी भाग्य अभागा,
किसपर विफल गर्व अब जागा?
जिसने अपनाया था, त्यागा;
रहे स्मरण ही आते!
सखि, वे मुझसे कहकर जाते।

नयन उन्हें हैं निष्ठुर कहते,
पर इनसे जो आँसू बहते,
सदय हृदय वे कैसे सहते ?
गये तरस ही खाते!
सखि, वे मुझसे कहकर जाते।

जायें, सिद्धि पावें वे सुख से,
दुखी न हों इस जन के दुख से,
उपालम्भ दूँ मैं किस मुख से ?
आज अधिक वे भाते!
सखि, वे मुझसे कहकर जाते।

गये, लौट भी वे आवेंगे,
कुछ अपूर्व-अनुपम लावेंगे,
रोते प्राण उन्हें पावेंगे,
पर क्या गाते-गाते ?
सखि, वे मुझसे कहकर जाते।

~ मैथिलीशरण गुप्त (3.8.1886 – 12.12.1964)

આધુનિક હિંદી ભાષાના વિખ્યાત કવિ મૈથિલીશરણ ગુપ્તજીની આ ખૂબ જાણીતી રચના એમના જન્મદિને

યશોધરા અને રાહુલને સૂતાં મૂકીને સિદ્ધાર્થ ગૃહત્યાગ કરે છે ત્યારે એક પત્નીની વેદનાને કવિએ કેટલી હૃદયસ્પર્શી રીતે ચીતરી છે ! રાજરાણીઓ તો પોતાના પતિને ખુશી ખુશી યુદ્ધમાં પણ મોકલી શકે છે તો શું વનમાં ન મોકલી શકે ?

એક કવિની કલ્પના ત્યાં સુધી ગઈ છે કે

‘બુદ્ધ બનીને સિદ્ધાર્થ જ્યારે આવે છે ત્યારે યશોધરા એમને પૂછે છે, જે આપે વનમાં જઈને મેળવ્યું એ શું અહીં ન મળી શક્યું હોત?’

કવિ મૈથિલીશરણ ગુપ્ત (3.8.1886 – 12.12.1964) * ‘સરસ્વતી’ સામયિકમાં કવિતા લખવાથી સાહિત્ય ક્ષેત્રમાં પ્રવેશ * તેમની કવિતાઓમાં મુખ્યત્વે રામાયણ, મહાભારત અને બુદ્ધની કથાઓ અથવા આધ્યાત્મિક વ્યક્તિઓના જીવનનો પ્રભાવ જોવા મળે છે. તેમના ખૂબ જ પ્રચલીત કવિતાસંગ્રહ ‘સાકેત‘માં લક્ષ્મણની પત્ની ઉર્મિલા તથા ‘યશોધરા‘ નામના કવિતાસંગ્રહમાં ભગવાન બુદ્ધની પત્ની યશોધરાનું આલેખન છે.

કવિના મુખ્ય ગ્રંથો

કાવ્ય: રંગ મેં ભંગ, ભારત-ભારતી, જયદ્રથ વધ, વિકટ ભટ, પ્લાસી કા યુદ્ધ, ગુરુકુળ, કિસાન, પંચવટી, સિદ્ધરાજ, સાકેત, યશોધરા, અર્જન-વિસર્જન, કાબા-કરબલા, જય ભારત, દ્વાપર, જાહુશ, વૈતલિક, કુણાલ, રશ્મિરથી વિગેરે.

નાટક: તિલોત્તમા, ચન્દ્રહાસ

ઝાંસીના ‘ચિરગાંવ’માં જન્મેલા આ કવિ રાજ્યસભાના સભ્ય રહી ચૂક્યા છે તથા ‘પદ્મભૂષણ’થી વિભૂષિત છે.

કવિના નામે ભારત સરકારે એક ટપાલટીકીટ બહાર પાડી છે. આપ એ સંચય વિભાગમાં જોઈ શકશો.

Anonymous

03/08/2025 at 11:01 am

Wah

સાજ મેવાડા

03/08/2025 at 12:25 pm

ખૂબ જ સરસ, આપની નોંધ પણ.

Uma Parmar
04/08/2025 at 8:59 am

ખૂબ સુંદર રચના.

Loading...

Saryu Parikh

04/08/2025 at 2:12 am

બહુ સરસ.

04/08/2025 at 8:47 am

બહુ સુંદર રચના. અભ્યાસમાં ભણતા હતા. વરસો પછી તમે એ લ્હાવો ફરી લેવરાવ્યો. આભાર. આપની સંપાદકીય પ્રજ્ઞા એકદમ મૌલિક અને અભિનવ છે. અભિનંદન.

Kavyavishva
04/08/2025 at 2:58 pm

આભાર. આપનું નામ લખવા વિનંતી.

Loading...

04/08/2025 at 8:53 am

શકીલ બદાયુનિ વિષે જાણવું પણ ગમશે. નવું PAGE સરસ છે.

Kavyavishva
04/08/2025 at 2:59 pm

આભાર. ફરી ક્યારેક મૂકીશ. આપનું નામ લખવા વિનંતી

Loading...

1. Anonymous
  05/08/2025 at 7:50 pm
  
  વાહ.. એક પુરુષ કવિ થઈને સ્ત્રીના અસલ મનોભાવોને કેટલી ઝીણવટ થી ઉકેલ્યા છે.👍🪷
  મારા તમામ કવિતા પ્રેમી મિત્રોને મેં આ લિંક મોકલી.
  લતાબેન.. ધન્યવાદ.
  🪷 રેખાબા સરવૈયા
  
  Loading...
  
  1. લતા હિરાણી
    05/08/2025 at 8:12 pm
    
    આભાર રેખાબેન. એકદમ સાચી વાત. આવા કવિઓ આંગળીના વેઢે ગણાય એટલા જ હોય..
    મુલાકાત લેવા બદલ અને આ પોસ્ટને લોકોમાં વહેંચવા બદલ આભારી છું. ગમ્યું.
    
    Loading...